Chủ nhật, 25 Tháng 5 2014 00:00

Đặc điểm của hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động kiểm toán

1. Giá trị doanh nghiệp và sự cần thiết của xác định giá trị doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường.

1.1. Khái niệm về giá trị doanh nghiệp

Doanh nghiệp là một thuật ngữ được sử dụng để chỉ các tổ chức kinh tế, mà theo đó, người ta có thể phân biệt được với các loại hình kinh doanh có quy mô quá nhỏ. Theo Đại từ điển Tiếng Việt: “Doanh nghiệp là tổ chức hoạt động kinh doanh của những chủ sở hữu có tư cách pháp nhân, nhằm mục đích kiếm lời ở một hoặc nhiều ngành.”. Như vậy, doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế, là một thực thể hoạt động thực hiện một hoặc nhiều công đoạn của quá trình đầu tư, kinh doanh từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ và có sự phát triển theo thời gian hoạt động.

Còn về giá trị theo Đại từ điển Tiếng Việt thì: “Giá trị là cái được xác định có ích, có hiệu quả trong cuộc sống vật chất và tính thần; xác định hiệu lực của một việc làm; kết quả của mọi điều kiện để sản xuất ra hàng hóa”. Do đó, giá trị được hiểu là một cái đem lại lợi ích về vật chất và tinh thần cho một  cá   nhân, một  tổ chức  hoặc cho một  cộng  đồng khi tiến hành một hoạt động cụ thể.

Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động của doanh nghiệp rất phong phú và đa dạng nhưng với mục đích chính là sinh lợi. Khi thành lập doanh nghiệp các chủ sở hữu phải đóng góp một số vốn nhất định theo quy định của luật pháp như vậy doanh nghiệp đã có một  giá trị  nhất định.  Mặt khác, doanh nghiệp cũng như các loại hàng hóa khác là đối tượng của các giao dịch như mua bán, hợp nhất, chia tách, phá sản, giải thể. Chính vì vậy, quá trình hình thành giá trị doanh nghiệp cũng không nằm ngoài sự chi phối của các quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh...

Mỗi doanh nghiệp sẽ có một giá trị khác nhau tùy thuộc vào quy mô hoạt động, cơ cấu tài sản, khả năng hoạt động, khả năng tạo ra lợi nhuận. Các nhà đầu tư khi ra quyết định đầu tư vào một doanh nghiệp là phải đánh giá được giá trị của doanh nghiệp và các khoản thu nhập mà doanh nghiệp có thể đem lại cho nhà đầu tư trong tương lai. Do đó, có thể hiểu về giá trị doanh nghiệp như sau:

Giá trị doanh nghiệp là sự biểu hiện bằng tiền về các khoản thu nhập mà doanh nghiệp mang lại cho nhà đầu tư trong quá trình kinh doanh.

1.2. Khái niệm về xác định giá trị doanh nghiệp

Xác định giá trị doanh nghiệp là một khâu rất quan trọng trong việc sáp nhập, giải thể, phá sản, chia tách hoặc doanh nghiệp tiến hành tái tổ chức, cơ cấu lại hoạt động SXKD hoặc cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước. Quá trình xác định giá trị doanh nghiệp nhằm mục tiêu tính toán và xác định được giá trị của một doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Do đó, để thấy được vai trò, sự cần thiết của việc xác định giá trị doanh nghiệp chúng ta cần làm rõ bản chất của hoạt động này.

Hiện nay, trên thế giới có nhiều quan niệm về xác định giá trị, mỗi quan niệm được tiếp cận ở những góc độ khác nhau. Tuy nhiên tựu chung lại thì có hai khái niệm được phổ biến hiện nay đó là:

Theo  giáo  sư  W.Seabkrooke  và  N.Walker,  Viện  đại  học  Portmouth, Vương quốc Anh:“Thẩm định giá được hiểu là sự ước tính về giá trị của các quyền sở hữu tài sản cụ thể bằng hình thái tiền tệ cho một mục đích đã được xác định rõ”. Còn theo giáo sư Lim Lan Yuan, Trường Xây dựng và Bất động sản, Đại học Quốc gia Singapore thì: “Thẩm định giá được quan niệm là một nghệ thuật hay khoa học về ước tính giá trị cho một mục đích cụ thể của một tài sản tại một thời điểm, có cân nhắc đến tất cả các đặc điểm của tài sản và cũng như xem xét đến tất cả các yếu tố kinh tế căn bản của thị trường bao gồm các loại đầu tư lựa chọn”.

Còn tại Việt Nam, trong cuốn sách “Nguyên lý chung định giá tài sản và giá trị doanh nghiệp”, Tiến sỹ Nguyễn Minh Hoàng có đưa ra định nghĩa như sau: “Xác định giá trị doanh nghiệp là sự ước tính với độ tin cậy cao nhất về các khoản thu nhập mà doanh nghiệp có thể tạo ra trong quá trình sản xuất kinh doanh, làm cơ sở cho các hoạt động giao dịch thông thường của thị trường.”

Qua các khái niệm trên ta có thể hiểu xác định giá trị doanh nghiệp như sau: Thứ nhất, xác định giá trị doanh nghiệp là sự ước tính về giá trị của các quyền sở hữu tài sản cụ thể bằng hình thái tiền tệ cho một mục đích đã được xác định rõ ràng như: mua bán, sáp nhập, giải thể, phá sản doanh nghiệp, hoặc để đầu tư vào doanh nghiệp… Như vậy, giá trị của một doanh nghiệp được “định” với một số giả thuyết chủ quan, khác với cái giá là giá trị thuận mua vừa bán. Cái mà chủ doanh nghiệp quan tâm là cái giá cuối cùng mà người mua và người bán có thể gặp nhau.

Thứ hai, xác định giá trị doanh nghiệp là một nghệ thuật về ước tính giá trị cho một mục đích cụ thể của một doanh nghiệp tại một thời điểm đó là thời điểm định giá, trong đó có cân nhắc đến tất cả các đặc điểm của doanh nghiệp và cũng như xem xét đến tất cả các yếu tố kinh tế căn bản của thị  trường. Trong quá trình xác định giá trị có rất nhiều phương pháp khác nhau và mỗi phương pháp cho một đáp số khác nhau, con số cao nhất có thể cách xa con số thấp nhất đến vài lần. Do đó, xác định giá trị doanh nghiệp là  một nghệ thuật, chứ không phải là một khoa học chính xác.

Thứ ba, mục đích xác định giá trị doanh nghiệp của bên mua và bên bán hoặc đơn vị phá sản, giải thể là chỉ để giải quyết bài toán giá trị với một số giả thuyết tương đối hợp lý, nhưng rất chủ quan có lợi cho các bên để làm giá khởi điểm cho các cuộc thương thuyết mua bán, sáp nhập hoặc giải quyết các vấn đề khi giải thể, phá sản doanh nghiệp. Chính vì vậy, để có một giá trị của doanh nghiệp khách quan làm  cơ sở đàm phán thì doanh nghiệp nên giao cho các chuyên gia định giá làm công việc định lượng này. Song, cái giá cuối cùng giữa người mua và người bán phần lớn được quyết định bởi những yếu tố định tính chứ không phải định lượng.

Như vậy có thể thấy: Thực chất, xác định  giá trị  doanh nghiệp là  một công cụ để các bên có thể xác định được giá trị giao dịch, căn cứ vào giá trị doanh nghiệp được định giá và các điều kiện cụ thể khác mà các bên tham gia giao dịch có thể đàm phán và thương lượng các mức giá khi giao dịch mua bán, sáp nhập, giải thể, phá sản hoặc tiến hành các hoạt động khác.

1.3. Sự cần thiết của hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp trong kinh tế thị trường hiện nay

Qua việc tìm  hiểu về bản chất của hoạt động  xác định  giá trị  doanh nghiệp ở trên, chúng ta có thể thấy được vai trò, tác dụng của hoạt động này đối với mỗi chủ thể khác nhau trên thị trường thì việc tiếp cận giá trị doanh nghiệp cũng với những mục đích khác nhau.

Một là, đối với chủ sở hữu doanh nghiệp: Việc xác định giá trị  doanh nghiệp sẽ giúp chủ sở hữu biết rõ được giá trị thực tế của doanh nghiệp, từ đó họ có thể lập các kế hoạch, chiến lược phát triển trong tương lai cho doanh nghiệp. Các lợi ích mà hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp đem lại cho chủ sở hữu bao gồm:

Thứ nhất, lợi  ích của qui trình  “Xác định  giá trị doanh nghiệp” là  khả năng tổng hợp, đánh giá, phân tích và liên kết các dữ liệu quá khứ với triển vọng phát triển trong tương lai của doanh nghiệp trong một bản báo cáo chính xác và toàn diện.

Thứ hai, bằng việc xác định các điểm mạnh, điểm yếu và các giá trị cốt lõi của công ty, “Xác định giá trị doanh nghiệp” trở thành một công cụ hữu hiệu giúp công ty hiện thực hoá được cơ hội và gia tăng giá trị cho các cổ đông hoặc nhà đầu tư tương lai.

Thứ ba, trong các trường hợp cần thiết, dựa vào kết quả xác định giá trị doanh nghiệp, các doanh nghiệp sẽ vạch ra các kế hoạch và các kiến nghị chuẩn bị cho các hoạt động trong tương lai của đơn vị như các hoạt động tiền và hậu phát hành cổ phiếu ra công chúng, các hoạt động khi sáp nhập, giải thể, mua bán…

Thứ tư, xác định giá trị doanh nghiệp chỉ ra những thay đổi cần thiết về hệ thống tài chính, cơ cấu thành phần cổ đông hoặc cấu trúc doanh nghiệp bởi qui trình này sẽ tạo ra một diễn đàn mở để công ty có thể thảo luận một cách sâu rộng và xem xét xem những cơ cấu này có đồng nhất và có lợi cho tương lai của công ty hay không?

Thứ năm, xác định giá trị doanh nghiệp hỗ trợ hội đồng quản trị và ban giám đốc đưa ra những quyết định khó khăn như các hoạt động bán hàng hoặc loại bỏ các hoạt động làm ăn không có lãi hoặc không mang tính mấu chốt, để tập trung vào những hoạt động mang lại giá trị cao.

Thứ sáu, hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp đưa ra những phân tích về hệ thống quản trị và điều hành công ty, đồng thời cung cấp những đánh giá về năng lực đối với một số các vị trí nhân lực chủ chốt.

Thứ bảy, một  hoạt động  “Xác định  giá trị doanh nghiệp” toàn diện và thành công sẽ đem lại những hiệu quả tích cực do đội ngũ chuyên gia tư vấn sẽ phát hiện ra những khu vực làm ăn hiệu quả của công ty. Từ đó, doanh nghiệp sẽ đưa ra được những giải pháp phát huy tối đa hiệu quả điểm mạnh đó để gia tăng giá trị cho các cổ đông và chủ doanh nghiệp.

Như vậy, có thể thấy hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp được coi là công cụ đặc biệt giúp doanh nghiệp làm giảm thiểu rủi ro, lành mạnh tài chính. Bên cạnh các mục đích cơ bản: phục vụ cho hoạt động vay ngân hàng; góp vốn liên doanh, thành lập, giải thể, phá sản doanh nghiệp; chia tách, sáp nhập doanh nghiệp; cổ phần hóa doanh nghiệp; quyết toán vốn đầu tư; mua  bán, chuyển nhượng, hạch toán kế toán, tính thuế; bảo hiểm và bồi thường tài sản; xử lý nợ, xác định giá trị đầu tư… Xác định giá trị doanh nghiệp còn hỗ trợ trong các lĩnh vực: Báo cáo tin tức về thị trường trong một lĩnh vực nhất định để lập dự án, đưa ra các quyết định đầu tư phù hợp; tư vấn xây dựng chiến lược về giá cho doanh nghiệp; tư vấn lựa chọn các đối tác trong lĩnh vực đầu tư tài chính; cung cấp những kiến thức chuyên môn sâu để phân tích đánh giá về năng lực tài chính doanh nghiệp, tư vấn cho các doanh nghiệp tái cấu trúc trong hoạt động kinh doanh và những vấn đề liên quan khác…

Hai là, đối với nhà đầu tư: Với bất kỳ một nhà đầu tư nào trên thị trường, họ luôn mong muốn số vốn đầu tư của mình không những được bảo toàn mà còn phải có lợi nhận cao nhất với các mức độ rủi ro khác nhau. Do đó, việc xác định giá trị doanh nghiệp là một cơ sở quan trọng cho nhà đầu tư ra các quyết định của mình. Nhà đầu tư sẽ trả lời được các câu hỏi: Có nên đầu tư vào doanh nghiệp này hay không? Mức giá là bao nhiêu thì phù hợp? Bên cạnh đó những thông tin nhận được trong quá trình định giá sẽ giúp nhà đầu tư dự đoán được một phần tiềm năng phát triển của công ty trong tương lai. Đối với việc chuyển nhượng mua bán, sáp nhập, thôn tính doanh nghiệp, hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp giúp cho người mua và người bán đưa ra mức giá hợp lý, tạo cơ sở cho việc mua bán một cách công bằng chính xác và nhanh gọn giảm chi phí giao dịch. Quá trình mua bán thường bị kéo dài do mức giá mà hai bên đưa ra thường chênh lệch  nhau quá lớn.  Việc định  giá là  cơ sở vững chắc thu hẹp khoảng cách mức giá giữa bên mua với bên bán và khoảng thời gian đàm phán được rút ngắn, chi phí nhờ đó cũng được giảm thiểu.

Ba là, đối với các tổ chức tài chính trung gian, chủ nợ trên thị trường: Một trong những cơ sở quan trọng để các tổ chức tài chính trung gian trên thị trường hay các chủ nợ, bạn hàng của doanh nghiệp cho doanh nghiệp vay vốn hoặc hợp tác làm ăn, đầu tư vào doanh nghiệp là: xem xét khả năng sinh lời của doanh nghiệp trong tuơng lai cũng như khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp. Quá trình xác định giá trị doanh nghiệp sẽ cung cấp rất nhiều thông tin về doanh nghiệp và qua đó họ có thể dễ dàng đưa ra các quyết định trong mối quan hệ với doanh nghiệp.

Bốn là, đối với nhà nước: Việc xác định giá trị doanh nghiệp là một vấn đề có ý nghĩa trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước đó là một trong những điều kiện để tiến hành thành công của quá trình cổ phần hóa. Hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp có vai trò nổi bật như sau:

Thứ nhất, hoạt động này đảm bảo lợi ích thiết thực của nhà nước và lợi ích của người mua doanh nghiệp hay các thành viên trong công ty cổ phần khi tiến hành cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước;

Thứ hai, xác định  giá trị  doanh nghiệp còn có yếu tố tâm lý  cho các thành viên tham gia mua cổ phiếu của doanh nghiệp nhà nước. Hoạt động này tạo tâm lý ổn định, tin tưởng của các cá nhân, tổ chức khi tham gia quá trình cổ phần hóa;

Thứ ba, xác định giá trị doanh nghiệp giúp cho việc xác định được phần vốn của nhà nước trong doanh nghiệp và giá cả hợp lý của cổ phiếu bán ra, đồng thời để xác định xem liệu nhà nước có nên nắm giữ cổ phần của doanh nghiệp nữa hay không và tỷ lệ nắm giữ là bao nhiêu cho phù hợp;

Thứ tư, hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp giúp thực hiện tốt các mục  tiêu, kế hoạch của nhà nước đề ra và nhanh chóng chuyển đổi một  số doanh nghiệp nhà nước thành công ty cổ phần nhằm giải quyết được những vướng mắc, những bất hợp lý trong quá trình cổ phần hóa. Do đó, xác định giá trị doanh nghiệp là một vấn đề cần thiết trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước nhưng cũng gây ra nhiều tranh cãi vì vậy việc xác định giá trị doanh nghiệp là hết sức quan trọng trong kế hoạch hoạt động của nhà nước.

Trên đây là trích dẫn của tài liệu, để xem toàn văn tài liệu xin quý vị tải xuống tệp đính kèm. 

Đã xem 629 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành