Thứ hai, 22 Tháng 12 2014 00:00

Một số vấn đề về thể chế kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường hiện đại

I. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG HIỆN ĐẠI

Hầu hết nhà nước nào trên thế giới cũng có vai trò quản lý kinh tế nhất định đối với xã hội đó. Tuỳ thuộc vào bản chất của nhà nước và trình độ phát triển kinh tế của từng chế độ xã hội mà vai trò quản lý kinh tế của nhà nước có những biểu hiện thích hợp, và mô hình kinh tế hỗn hợp là mô hình đang được áp dụng phổ biến ở đại đa số các quốc gia hiện nay. Ở đó, cả nhà nước và thị trường cùng điều tiết các hoạt động của nền kinh tế. Trong khi kinh tế thị trường thể hiện tính ưu việt trong việc tự chủ phân bổ các nguồn lực, mang lại quyền tự do, dân chủ trong kinh doanh và lợi ích của người tiêu dùng được bảo vệ... thì Nhà nước lại có vai trò tạo ra một hành lang pháp lý nhằm hỗ trợ, dẫn dắt nền kinh tế và xây dựng chính sách kinh tế vĩ mô ổn định cho phát triển kinh tế. Tuy nhiên, mức độ phối kết hợp giữa thị trường và Nhà nước ở mỗi quốc gia trong mỗi thời kỳ là khác nhau. Điều đó phụ thuộc vào cơ chế tự điều chỉnh của bàn tay vô hình thị trường với cơ chế quản lý Nhà nước của từng quốc gia nhằm khai thác triệt để những lợi thế, giảm thiểu rủi ro và tối đa hoá lợi ích kinh tế cho quốc gia mình.

1. Nền kinh tế thị trường và nền kinh tế thị trường hiện đại

a. Nền kinh tế thị trường

 Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế trong đó người mua và người bán tác động lẫn nhau tạo nên quy luật cung cầu (tức là có nhu cầu về sản phẩm lập tức trên thị trường sẽ có mức cung về sản phẩm đó), từ đó có thể xác định được giá trị và số lượng hàng hóa và các loại dịch vụ để cung ứng ra thị trường.

Nền kinh tế thị trường đã có quá trình hình thành và phát triển từ rất lâu, ngày nay nó đã lan dần sang các nước đang phát triểnảnh hưởng đến đời sống kinh tế - xã hội của thế giới nói chung, và của từng quốc gia nói riêng.

Kinh tế thị trường luôn tạo ra những cơ hội cho mọi người sáng tạo, luôn tìm cách cải thiện lối làm việc và rút ra những bài học kinh nghiệm về sự thành công hay thất bại. Kinh tế thị trường cũng tạo ra những cơ chế đào tạo, tuyển chọn sử dụng nhà quản lý kinh doanh giỏi, năng động, làm việc có hiệu quả, đào thải những người làm việc kém hiệu quả.

Kinh tế thị trường mang lại quyền tự do, dân chủ trong kinh doanh, bảo vệ lợi ích cho người tiêu dùng, đồng nghĩa với việc các cá nhân có quyền được quyết định tự do kinh tế của mình, tự lựa chọn công việc phù hợp để có thể phát huy tối đa khả năng của bản thân, còn các doanh nghiệp có quyền tự do lựa chọn các loại hình kinh doanh, quy mô và công nghệ sản xuất, tự do lựa chọn các yếu tố đầu vào để phù hợp với loại hình kinh doanh của doanh nghiệp.

Có nền kinh tế thị trường đồng nghĩa với việc xuất hiện sự cạnh tranh, bởi cạnh tranh là một cơ chế vận hành chủ yếu của nền kinh tế thị trường, nhờ có cạnh tranh sẽ tạo ra nhiều động lực hơn cho sự phát triển kinh tế của các doanh nghiệp nói chung và của từng quốc gia nói riêng. Từ khi đổi mới nền kinh tế nước ta đã áp dụng quy luật này và mang lại những thành tựu đáng kể: như đời sống nhân dân được cải thiện, xã hội phát triển, nên kinh tế trở nên ổn định hơn…Nhưng để có một môi trường cạnh tranh lành mạnh thì đó là một vấn đề quan trọng đang được đặt ra với thực trạng hiện nay của nước ta.

Nền kinh tế thị trường có sự ưu việt hơn nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung vì tự nó có thể mang lại những sản phẩm tốt nhất, hiệu quả nhất, chí phí thấp nhất để phân phối đến những người cần nó, và sẵn sàng đưa ra mức giá cao nhất, nhờ tính cạnh tranh đã mang lại sự ưu việt cho nó.

Thực tế, các nền kinh tế thị trường được thực hiện theo nhiều mô hình khác nhau, nhưng chung đều có những đặc trưng cơ bản sau:

+ Thị trường là cơ sở cho việc phân bổ nguồn lực. Các lực lượng cung cầu thị trường quyết định giá cả và đến lượt nó giá cả lại là tín hiệu để phân bổ các nguồn lực kinh tế.

+ Các thực thể kinh tế như các doanh nghiệp, các cá nhận được tự do ra quyết định.

+ Cạnh tranh là nguyên tắc có tính nền tảng trong nền kinh tế thị trường, đảm bảo cho hàng hóa được cung ứng bởi các nhà sản xuất ưu việt nhất và cung ứng cho những người cần nhất.

+ Trong nền kinh tế thị trường, hàng hóa được tự do lưu thông trên thị trường.

+ Nhà nước quản lý nền kinh tế bằng các công cụ pháp luật và chính sách.

Tuy nhiên, đối với nền kinh tế thị trường ở Việt Nam có phần khác so với các nền kinh tế thị trường trên thế giới đó là nó mang định hướng xã hội chủ nghĩa mục địch nhằm phát triển lực lượng sản xuất hiện đại gắn liền với xây dựng quan hệ sản xuất nhằm phù hợp trên cả ba mặt: sở hữu, quản lý, và phân phối nhằm thực hiện dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

b. Nền kinh tế thị trường hiện đại

Nền kinh tế thị trường đã lan rộng khắp sang các quốc gia trên thế giới. Nhưng mức độ phát triển của nền kinh tế thị trường ở mỗi nước là khác nhau. Theo đánh giá của các nhà kinh tế thìnền kinh tế của các nước công nghiệp hiện nay ảnh hưởng của nên kinh tế thị trường hiện đại và tương lai Việt Nam cũng bị ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường hiện đại. Nền kinh tế thị trường gồm những yếu tố cơ bản sau:

- Nền kinh tế thị trường không chỉ tác động đến các lĩnh vực kinh tế, xã hội mà còn mở rộng sang cả lĩnh vực văn hóa, xã hội, khoa học, giáo dục.

- Lĩnh vực kinh tế - chính trị ngày càng đóng vai trò quan trong và là yếu tố quyết định đến sự phát triển của nhiều quốc gia và hệ thống nền kinh tế thế giới.

- Mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế, cùng sự tiến bộ về khoa học kỹ thuật giúp đẩy mạnh quá trình chuyên môn hóa, các chính sách được điều chỉnh theo hướng mở cửa, tạo sự thuận lợi, dễ dàng cho việc lưu thông, trao đổi hàng hóa, các hàng rào thuế quan và phi thuế quan cũng dần dần được gỡ bỏ...

Trên đây là trích dẫn của tài liệu, để xem toàn văn tài liệu xin quý vị tải xuống tệp đính kèm. 

Đã xem 557 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành