Thứ tư, 22 Tháng 11 2017 04:20

Mở cửa giáo dục - xu thế tất yếu của thế giới trong giai đoạn hiện nay

Giáo dục hiện đại chính là giáo dục mở. Trong quá trình thúc đẩy hiện đại hóa giáo dục, từng bước mở rộng cửa với bên ngoài, lấy mở cửa thúc đẩy cải cách, thúc đẩy phát triển, bước vào con đường phát triển nâng cao chất lượng giáo dục ngày càng phù hợp với tình hình của nước nhà.

Mở cửa với bên ngoài là quốc sách cơ bản lâu dài, đã tổng kết kinh nghiệm thực tiễn sau hơn 20 năm cải cách mở cửa đến nay, đề ra yêu cầu cao hơn đối với công tác cải cách mở cửa trong thời kỳ mới. Mở rộng cửa nền giáo dục với bên ngoài là yêu cầu cấp thiết của xu thế phát triển giáo dục thế giới, là khâu quan trọng trong chiến lược phát triển giáo dục trong thời kỳ mới, là lựa chọn tất yếu để nâng cao chất lượng giáo dục. Sau khi gia nhập tổ chức thương mại quốc tế, mở cửa giáo dục cũng là mục tiêu và là cam kết mà Việt Nam tham gia với cộng đồng quốc tế

Hiện nay, một đặc điểm quan trọng để thế giới phát triển là toàn cầu hóa kinh tế, kinh tế kỹ thuật của các nước ngày càng gắn bó chặt chẽ hơn, sản xuất từ xã hội hóa chuyển dần sang quốc tế hóa. Toàn cầu hóa kinh tế yêu cầu nhân viên quản lý và kỹ thuật có thể lưu động giữa các nước, yêu cầu các trường đại học, cao đẳng ở các nước phải đào tạo ra đủ số lượng nhân tài thông hiểu quy tắc quốc tế, có tinh thần sáng tạo và năng lực thực tiễn. Dưới tác động của toàn cầu hóa kinh tế, yếu tố cơ bản cấu thành nên giáo dục đang chuyển động trong phạm vi toàn cầu với quy mô chưa từng có. Ngày càng nhiều quốc gia căn cứ vào yêu cầu mở cửa, giao lưu và thông dụng, đặt cơ cấu giáo dục của nước mình vào trong giáo dục và văn hóa thế giới để tiến hành xây dựng và quản lý, bảo đảm một số vấn đề trong giáo dục nước mình tương đồng và được công nhận ở nền giáo dục của các nước khác như việc thiết kế các môn học và chuyên ngành học, kế hoạch chương trình, tiêu chuẩn giảng dạy, thành tích học tập; ngày càng nhiều trường thực hiện chính sách mở đối với công tác tuyển sinh, giảng dạy, nghiên cứu, dịch vụ, trong quá trình giao lưu cùng trao đổi học tập, lấy ưu bổ sung cho khuyết, nâng cao trình độ và danh tiếng của trường; ngày càng nhiều gia đình và học sinh chọn lựa dịch vụ giáo dục với phạm vi rộng hơn, lựa chọn con đường thích hợp hơn cho sự phát triển và thành tài của mình, lựa chọn tiếp nhận nền giáo dục ở nước ngoài một thời gian, bồi dưỡng tố chất văn hóa cần thiết để thích ứng với xu thế toàn cầu hóa kinh tế.

Căn cứ vào yêu cầu nhất thể hóa kinh tế của châu Âu, dưới tác động của EU, từ năm 1987, châu Âu đã bắt đầu thực hiện kế hoạch hành động lưu chuyển sinh viên châu Âu, yêu cầu khoảng 10% sinh viên phải có trải nghiệm giáo dục ở nước ngoài từ nửa năm đến một năm, để mở rộng tầm mắt ra quốc tế. Năm 1997, các nước châu Âu và Mỹ đã ký công ước cùng chấp nhận tư cách học lực của các trường đại học, cao đẳng tại châu Âu và Mỹ, đưa ra chế độ để mở rộng giao lưu giáo dục. Với ưu thế có ngôn ngữ được dùng nhiều trên thế giới, Anh luôn là một trong những nước chính được lưu học sinh ngoại quốc lựa chọn trên thế giới. Năm 1995, Anh đã ban bố Quy tắc chuẩn thực hiện hợp tác giáo dục đại học, cao đẳng với nước ngoài, mở rộng thị trường phục vụ giáo dục ra nước ngoài. Anh coi việc đẩy nhanh chiếm lĩnh thị trường quốc tế về giáo dục đại học, cao đẳng là chiến lược để phát triển giáo dục đại học, cao đẳng. Trong năm học 2002-2003, số sinh viên nước ngoài ở các trường đại học, cao đẳng của Anh là 27,5 vạn người, chiếm 12,7% tổng số sinh viên ở Anh, trong đó, 20% là sinh viên Trung Quốc đại lục. Tháng 6-2005, thủ tướng Anh Tony Blair đã phát biểu rằng nước Anh sẽ coi mở cửa giáo dục là chiến lược lâu dài, từng bước nâng số lượng lưu học sinh ở Anh chiếm 1/4 số lượng lưu học sinh của thế giới. Từ trước tới nay, mảnh đất vốn là thuộc địa của Pháp - châu Phi luôn là nơi có số lưu học sinh đến Pháp du học nhiều nhất, chiếm hơn 50% tổng số lưu học sinh ở Pháp. Đứng trước xu thế phát triển nhanh chóng của giáo dục lưu học sinh thế giới, năm 1997, Bộ Giáo dục Pháp đã chỉ rõ: phải mở cửa giáo dục đại học, cao đẳng với nước ngoài, thu hút ngày càng nhiều lưu học sinh, đưa tổng số lưu học sinh chiếm 1/3 tổng số sinh viên ở Pháp, đồng thời cũng cung cấp học bổng để sinh viên Pháp ra nước ngoài du học.

Mỹ từ lâu đã rất chú ý đến các nhân tài ưu tú nhất trên khắp thế giới, coi đây là chiến lược quốc gia và đã đạt được những thành công lớn. Ngay từ năm 1946, Mỹ đã đặt ra kế hoạch thu hút lưu học sinh nước ngoài, những năm 60 đưa ra Luật giáo dục quốc tế, mở rộng trao đổi lưu học sinh nước ngoài, đồng thời mở ra cánh cửa cho các lưu học sinh quyền được cư trú lâu dài và nhập quốc tịch Mỹ. Những năm gần đây, hằng năm, Mỹ đã cấp visa cho hơn 70 vạn lưu học sinh nước ngoài, học giả sang giao lưu và nhân tài có kỹ năng tốt. Mỹ là nước thu hút nhiều lưu học sinh nước ngoài nhất, cũng là nước có lợi ích kinh tế lớn nhất thế giới. Kế hoạch quốc gia của Mỹ là thu hút được 40% tổng số lưu học sinh trên thế giới. Bên cạnh việc tích cực phát triển giáo dục lưu học sinh, Mỹ cũng khuyến khích sinh viên trong nước ra nước ngoài du học để hiểu biết thêm về thế giới. Canada là một trong bảy nước công nghiệp lớn trên thế giới. Năm l995, Hiệp hội học viện đại học đã tuyên bố thúc đẩy giao lưu hợp tác giáo dục đại học, cao đẳng với quốc tế, đồng thời đưa ra mục tiêu và phương án thực hiện lưu hợp tác giáo dục đại học, cao đẳng với quốc tế, nhằm thu hút học sinh quốc tế đến Canada du học. Tháng 9- 2003, Canada ban bố luật nhập cư mới, khuyến khích dân nhập cư kỹ thuật. Canada đang từng bước trở thành quốc gia thu hút lưu học sinh tiếp sau Mỹ và Anh.

Ôxtrâylia là một trong những nước sớm nhất đưa giáo dục lưu học sinh thành ngành thương mại dịch vụ. Năm 1985, Chính phủ liên bang Ôxtrâylia công bố sách chỉ dẫn thu phí từ lưu học sinh nước ngoài, năm 1988, ban bố Luật kinh phí giáo dục đại học, cao đẳng, quy định tất cả lưu học sinh nước ngoài phải trả toàn bộ chi phí đào tạo. Sau đó, Chính phủ Ôxtrâylia tăng cường hợp tác nghiên cứu khoa học, giáo dục với các nước, ủng hộ kế hoạch sinh viên ra nước ngoài du học.

Triển khai mở cửa giáo dục rõ ràng đem lại nhiều lợi ích cho ,các nước phát triển, các lợi ích chủ yếu bao gồm:

1) Tiền tệ, chủ yếu là học phí và các chi phí sinh hoạt như tiền nhà ở, tiền đi du lịch, phí giao thông, phí y tế;

2) Tài nguyên nhân lực, chủ yếu chỉ những người nhập cư kỹ thuật và các lưu học sinh đang trong giai đoạn học đại học, cao đẳng, việc tiếp nhận những đối tượng này sẽ khiến quốc gia đó tiết kiệm được chi phí đào tạo và giáo dục, thu về được nhân tài và lực lượng lao động giá rẻ;

3) Ảnh hưởng và thâm nhập văn hóa xã hội, các quốc gia khác nhau coi việc chiêu sinh lưu học sinh là kênh để truyền bá quan niệm giá trị của mình.

Đối với các nước đang phát triển, việc mở cửa giáo dục vừa có lợi vừa có hại, vừa là cơ hội vừa là thách thức. Tác giả của chủ nghĩa Mác kinh điển khi bàn về tính hai mặt của thị trường đã chỉ rõ: Một mặt nó tạo ra xu thế phụ thuộc, “nó khiến cho các nước chưa hoặc đang khai hóa phụ thuộc vào các nước văn minh, khiến cho dân tộc nông dân phụ thuộc vào dân tộc của giai cấp tư sản, khiến cho phương Đông phụ thuộc vào phương Tây”; mặt khác nó tạo ra xu thế tiến bộ, “do mở rộng thị trường thế giới, sản xuất và tiêu dùng của tất cả các nước đều mang tính toàn cầu... Sản xuất vật chất là vậy, sản xuất tinh thần cũng không thể khác được. Sản phẩm tinh thần của các dân tộc đều thành tài sản chung, không thể để tồn tại tính cục bộ và phiến diện”. Thị trường dịch vụ giáo dục cũng có những đặc tính của thị trường thế giới. Một mặt, nó đem lại lợi ích rõ rệt cho các nước xuất khẩu dịch vụ giáo dục, chính bởi vậy, những nước phát triển có trình độ phát triển giáo dục cao, thực lực giáo dục mạnh đều tích cực chủ trương tự do hóa thương mại dịch vụ giáo dục, với mong muốn thông qua đó sẽ thu về được nhiều lợi ích hơn; mặt khác, nó đem lại những cơ hội hiếm có cho các nước đang phát triển, khiến cho các nước đó có thể nhân cơ hội này có liên hệ nhiều hơn với thế giới, thoát khỏi giới hạn về lịch sử, giới hạn về khu vực và giới hạn về dân tộc, cùng hưởng các thành quả ưu tú của các dân tộc, hòa vào nền giáo dục thế giới một cách nhanh nhất, từ đó rút ngắn khoảng cách với các nước phát triển.

Giai đoạn hiện nay, cho dù mọi người tán thành hay phản đối việc mở cửa giáo dục, trên thực tế nó cũng giống như toàn cầu hóa kinh tế, trở thành xu thế khách quan không thể xoay chuyển theo ý của con người, trở thành trào lưu trên thế giới. Sự phát triển giáo dục của một quốc gia xét về khách quan đã tồn tại hai thị trường, hai tài nguyên. Cho dù là nước phát triển hay nước đang phát triển, đều cần nghiêm túc suy nghĩ sách lược để ứng phó, đều cần chủ động thay đổi cho thích ứng với nó, đón nhận nó, tận dụng nó, không thể đứng ngoài cuộc, không thể chống lại một cách tiêu cực. Chủ động sớm sẽ thích ứng sớm, gia nhập sớm sẽ được lợi sớm.

Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 1994 đã hoàn thành xong vòng đàm phán Uruguay và thông qua Hiệp định thương mại dịch vụ. Văn kiện mang tính luật pháp quốc tế này đã đưa giáo dục vào phạm trù dịch vụ thương mại, quy định rõ ngoài hoạt động hỗ trợ toàn phần kinh phí của các nước, các hoạt động giảng dạy thu học phí, mang tính chất thương mại đều thuộc vào phạm trù dịch vụ thương mại giáo dục. Do dịch vụ giáo dục liên quan đến chủ quyền và truyền thống văn hóa của các nước, nên dịch vụ thương mại giáo dục chỉ yêu cầu đôi bên thông qua đàm phán được hưởng đãi ngộ như người bản địa trong phạm vi cho phép. Tính đến tháng 5-2002, trong 144 nước thành viên WTO, đã có 42 nước (12 nước châu Âu được tính là một thành viên) có cam kết ít nhất về ngành giáo dục. 25 trong số 30 nước thành viên trong tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế cũng có cam kết ít nhất đối với ngành giáo dục. Năm 2006, Việt Nam gia nhập WTO, trên cơ sở công nhận Hiệp định thương mại dịch vụ, cam kết mở rộng lĩnh vực dịch vụ thương mại giáo dục theo điều kiện và theo tuần tự. Căn cứ vào thỏa thuận đã đạt được giữa Trung Quốc - Mỹ và Trung Quốc - EU, Trung Quốc cam kết về dịch vụ giáo dục với các nội dung như sau:

Ngoài giáo dục các ngành có tính chất đặc thù như quân sự, cảnh sát, chính trị, trường Đảng và giáo dục nghĩa vụ quốc gia, Việt Nam đều cam kết mở cửa trên các lĩnh vực giáo dục còn lại.

Thương mại dịch vụ giáo dục có bốn phương thức cung cấp: Phương thức thứ nhất là cung cấp qua biên giới. Cung cấp qua biên giới chủ yếu chỉ giáo dục qua mạng và giáo dục từ xa. Vấn đề này được thực hiện tại Việt Nam thông qua các tổ chức pháp nhân làm đầu mối.

Phương thức thứ hai là tiêu dùng ngoài lãnh thổ. Tiêu dùng ngoài lãnh thổ chủ yếu chỉ ra nước ngoài du học và đào tạo, cam kết cho phép tiêu dùng ngoài lãnh thổ, không có hạn chế đối với đãi ngộ quốc gia.

Phương thức thứ ba là hiện diện thương mại. Hiện diện thương mại chỉ tổ chức giáo dục của một nước thành viên đến một nước thành viên khác mở trường, tiến hành các hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học và giao lưu văn hóa. Trên thực tế, hiện diện thương mại xuất hiện dưới hình thức thương mại. Đối với phương thức cung cấp này, cho phép hợp tác với nước ngoài, cho phép đối tác nước ngoài nắm giữ cổ phần và quyền quản lý chi phối. Không có cam kết về đãi ngộ quốc gia đối với phương thức hiện diện thương mại. Theo đó, cho phép hợp tác với nước ngoài, cho phép phía đối tác nước ngoài có quyền quản lý chi phối, nhưng không cam kết đãi ngộ quốc gia với phía đối tác, Ngoài ra, có quy định về mức thu phí đối với dịch vụ giáo dục, để tránh tình hình giá dịch vụ giáo dục quá cao hoặc giá cả không hợp lý.

Phương thức thứ tư là hiện diện thể nhân. Hiện diện thể nhân chủ yếu chỉ hành vi cá thể của một người, trên thực tế là chỉ sự di chuyển của giáo viên với tư cách cá nhân tham gia dịch vụ giáo dục ở nước ngoài. Đối vối phương thức hiện diện thể nhân, cam kết có điều kiện đãi ngộ quốc gia.

Hiệp định chung thương mại dịch vụ của WTO quy định rất nhiều nguyên tắc chung, như nguyên tắc thống nhất pháp chế, nguyên tắc không kỳ thị, nguyên tắc minh bạch công khai... Những quy tắc cơ bản này đều phải được tuân thủ trong dịch vụ giáo dục. Gia nhập WTO, cam kết. mở cửa dịch vụ giáo dục vừa là thời cơ vừa là thách thức đối với Trung Quốc. Bên cạnh việc đối mặt với các thách thức, cần nắm lấy cơ hội, đẩy nhanh phát triển, nâng cao trình độ trong quá trình mở cửa.

Mở cửa giáo dục không chỉ là yêu cầu cấp thiết của xu thế phát triển giáo dục trên thế giới, là cam kết đối với quốc tế, mà còn là khâu quan trọng trong chiến lược phát triển giáo dục trong thời kỳ mới, mở cửa là biện pháp quan trọng để thúc đẩy cải cách, thực hiện bước nhảy vọt.

Thông thường, phát triển giáo dục đặc biệt là phát triển giáo dục đại học, cao đẳng là một quá trình lịch sử tự nhiên, cần xây dựng và tích lũy trong thời gian dài. Có thể thấy trong khi các trường ở nước ngoài kỷ niệm 800 năm thành lập, thì trường của chúng ta kỷ niệm 100 năm thành lập, đó chính là sự khác biệt lớn nhất, cần phải thừa nhận rằng sự phát triển của các trường đại học, cao đẳng là một quá trình lịch sử tự nhiên, nhưng cũng không thể phủ nhận sự phát triển vượt trội trong những thời kỳ đặc biệt, trong một điều kiện lịch sử nhất định, những đối tượng lạc hậu có khả năng đuổi kịp các. Đối tượng đi trước một cách đáng kinh ngạc. Thực tiễn phát triển của các trường đại học ở nước ngoài cho thấy, những trường thời gian thành lập ngắn nhưng có trình độ không phải là hiếm, một trong những biện pháp quan trọng là mở cửa. Trường Đại học Stanford nổi tiếng ngày nay khi kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai mới chỉ là đại học hạng hai. Đại học Khoa học - Kỹ thuật Hồng Kông cũng không có bề dày lịch sử, mà tích cực thực hiện chiến lược quốc tế hóa, với sự nỗ lực không ngừng đưa ngôi trường bước vào top 100 trường hàng đầu trên thế giới khi kỷ niệm 10 năm ngày thành lập. Trường đại học quốc lập, Đại học công nghệ Nanyang của Singapo cũng có lịch sử không dài, nhưng họ luôn tích cực thực hiện chiến lược liên kết với các trường đại học nổi tiếng trên thế giới, tăng cưòng giao lưu và hợp tác học thuật với quốc tế, thiết lập quan hệ với Mỹ, Ôxtrâylia, Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản, Trung Quốc, không những trân trọng mời các giảng viên trình độ cao ở khắp thế giới, hợp tác với những trường đại học nổi tiếng lập ra các phân viện, mà còn cho nộp rất nhiều giáo trình tiên tiến của chuyên gia nước ngoài, thậm chí khi hoạch định đề cương giảng dạy và tiêu chuẩn thi cũng mời các chuyên gia nước ngoài hướng dẫn và giúp đỡ. Những biện pháp này đã đưa hai trường nhanh chóng tiến kịp với các trường đại học nổi tiếng trên thế giới.

Nhìn từ quá trình phát triển giáo dục của nhiều nước trên thế giới, con đường duy nhất để tạo nên nển giáo dục hàng đầu thế giới là “mở cửa”. Chỉ “mở cửa” mới có thể học được các kinh nghiệm giáo dục, quan điểm giáo dục và kinh nghiệm quản lý tiên tiến trên thế giới; chỉ “mở cửa” mới có thể hiểu được xu thế phát triển giáo dục của thế giới, nắm được những động thái mới nhất của giáo dục ở các nước tiên tiến, từ đó thấy được điểm yếu của mình, đưa ra các biện pháp khắc phục; chỉ “mở cửa” mới có thể làm cho chuyên ngành đào tạo và nội dung giảng dạy đáp ứng được yêu cầu phát triển toàn cầu hóa kinh tế, đào tạo được những nhân tài có khả năng cạnh tranh với quốc tế; chỉ “mở cửa” mới có thể làm cho thế giới hiểu về nền giáo dục nước ta, nâng cao danh tiếng trên thế giới; chỉ “mở cửa” mới có thể tận dụng được hai thị trường, hai nguồn tài nguyên ở phạm vi rộng, mở rộng không gian phát triển giáo dục, đưa nền giáo dục phát triển không ngừng.

Từ khi cải cách mở cửa cho tới nay, công tác giao lưu và hợp tác trong lĩnh vực giáo dục đã không ngừng được mở rộng về quy mô, nội dung ngày càng phong phú, kết quả đạt được rất rõ nét. các du học sinh được cử đi đa phần đều trở về nước sau khi kết thúc khóa học, trở thành lực lượng cốt cán trong các lĩnh vực khoa học - kỹ thuật, giáo dục, văn hóa, quản lý kinh tế.. Những người đứng đầu các công tác xây dựng chương trình mới, biên soạn giáo trình mới, sáng tạo môn mới, chuyên ngành mới, thúc đẩy nâng cao trình độ nghiên cứu và giảng dạy, đạt được các giải thưởng giảng dạy và sáng tạo ưu tú của Nhà nước, đa phần là du học sinh về nước. Giao lưu và hợp tác giáo dục với nước ngoài đã đem lại luồng sinh khí mới cho sự phát triển của sự nghiệp giáo dục Có thể nói, nếu không tận dụng nguồn tài nguyên giáo dục trong và ngoài nước để đào tạo nhân tài, sẽ không thể có được cục diện mới cho nền giáo dục và công tác nghiên cứu khoa học như ngày nay.

Đã xem 50 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành