Thứ hai, 23 Tháng 4 2018 07:27

Các phương pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự ở Việt Nam

Ảnh minh họa Ảnh minh họa

Các phương pháp Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự bao gồm một hệ thng các phương pháp như: hành chính, kinh tế, dự báo định hưng, điu chỉnh, quản lý tác động trực tiếp... nhưng có hai phương pháp cơ bản đó là: phương pháp giáo dục, thuyết phục và phương pháp cưng chế.

Theo các tác gi của cuốn Từ điển giải thích thuật ngữ luật học - Trường Đại học Luật Hà Nội năm 1999 thì phương pháp quản lý hành chính nhà nước là: Cách thức thực hiện chức năng của quản lý, hay cách thức tác động của chủ th quản lý lên đi tượng quản lý nhằm đạt được hành vi xử sự cần thiết...”. Quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ Thi hành án hình sự cũng là quá trình thực hiện các chức năng của Nhà nước về kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng... Hơn nữa, quá trình đó gắn liền và quan hệ chặt chẽ với các lĩnh vực khác của đời sng xã hội. Vì vậy, phương thc quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự trưc hết cũng là phương thức chung ca quản lý hành chính nhà nước, đồng thời, sử dụng và kết hợp với các phương thức quản lý nhà nước có tính riêng biệt, đặc thù trong lĩnh vực này. Những yêu cầu có tính khách quan xuất phát từ đặc thù, quy định phương pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự. Như vậy, có thể nói phương pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự là những phương thức, cách thức mà các cơ quan nhà nước, cá nhân có thm quyền sử dụng đ tác động lên đi tượng quản lý - người bị kết án hình sự, nhằm buộc h phải chấp hành đầy đủ, nghiêm chỉnh bản án, quyết định hình sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

1. Phương pháp giáo dục, thuyết phục

Trong điu kiện chủ nghĩa xã hội, Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, mọi hoạt động của bộ máy nhà nước phục vụ cho lợi ích của nhân dân, không vì bất k mục đích tự thân nào. Do đó, phương pháp giáo dục, thuyết phục là phương pháp chủ yếu được s dụng để thực hiện những nhiệm vụ trong hoạt động Quản lý nhà nước nói chung và Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự nói riêng.

Người bị kết án là nhng người đã có hành vi trái với những chuẩn mực của xã hội, chính xác hơn là họ đã có nhng hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm ti những quan hệ xã hội được pháp luật hình sự nước ta bảo vệ. Họ bị Tòa án nhân danh quyền lực nhà nước xét xử và tuyên phạt. Tuy nhiên, trong trường hợp người bị án là công dân Việt Nam, thì dù hình phạt mà người đó phi chấp hành là hình phạt gì, người đó vn mang quc tịch Việt Nam. Luận điểm này hoàn toàn phù hợp với quan điểm của C.Mác khi ông cho rằng: Nhà nước phải nhận thy trong con người vi phạm có người lính bảo vệ T quốc mình, thành viên của cộng đng thực hiện chức năng của người chủ gia đình và điều quan trọng nhất là công dân của quc gia. Việc thừa nhận ngưi bị kết án, k cả những ngưi đang chấp hành hình phạt tù cho thy, xã hội không loại b họ ra khi s thành viên của mình, họ chỉ bị hạn chế một số quyn, nghĩa vụ nht định tùy thuộc vào loại hình phạt mà họ phải chấp hành. Vì thế, cơ quan, cá nhân được Nhà nước giao quyn quản lý và tổ chc Thi hành án hình sự trước hết phải tuyên truyn, giáo dục cho người bị kết án hiểu rõ những quyền mà họ được hưng và nghĩa vụ mà họ phải phục tùng trong việc thi hành bản án hình sự, để họ tự giác chấp hành nội dung hình phạt trong bản án mà Tòa án đã tuyên. V.I.Lênin ch ra rằng: “Trước hết phải thuyết phục và sau đó mi cưng bức, dù thế nào đi nữa chúng ta cũng phải thuyết phục rồi mới cưỡng chế. Khi người bị kết án tự giác phục tùng thực hiện nghĩa vụ thi hành bn án và nhng nội dung ca bản án hình sự đối với họ, thì có nghĩa là Nhà nước mc độ nào đó đã đạt được mc đích của mình trong vic áp dụng hình phạt đối với người phạm tội. Vì mục đích chính của hình phạt trong pháp luật hình sự nước ta là: “không ch nhằm trừng trị người phạm tội mà còn giáo dục họ trở thành người có ích cho xã hội,ý thức tuân theo pháp luật và các quy tc ca cuộc sống XHCN, ngăn ngừa họ phạm tội mới... (Điu 27 BLHS năm 1999).

2. Phương pháp cưng chế

Xét góc độ pháp lý,ng chế là một thuộc tính của quyn lực nhà nước. Văn bn quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành trong lĩnh vực Thi hành án hình sự buộc mọi thành viên ca xã hội nói chung và người bị kết án nói riêng phải thi hành đã cha đựng sẵn sự cưng chế của Nhà nước và nó tr thành hiện thực khi bn án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

Trong trường hợp không thể thuyết phục người bị kết án tự giác chp hành án, cơ quan nhà nước, cá nhân có thm quyn buộc phi s dụng biện pháp cưng chế. Trong thực tế, phần đông những người bị kết án thường là những ngưi có trình độ văn h pháp lý thp. Nên trong số họ, ngoài một bộ phận tự giác chp hành còn một bộ phận c tình kéo dài hoc tìm cách trốn tránh việc thi hành án. Để đm bo cho việc thi hành án, pháp luật Thi hành án hình sự nước ta đã có những quy phm điu chnh dự liệu trong những trường hợp người bị kết án không tự giác chấp hành án cho phép cơ quan, cá nhân có thẩm quyn áp dụng các biện pháp cưỡng chế buộc họ phải nghiêm chỉnh chấp hành bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

Mức độ cưng chế được quy định phù hợp với việc thi hành từng loại hình phạt khác nhau. Trong thi hành án phạt tù, người b kết án đang được tại ngoại nếu quá thi hạn luật định mà họ không có mặt ở cơ quan Công an để chp hành án thì người bị kết án sẽ bị áp giải. Đối với việc thi hành các hình phạt khác như: phạt tiền, cải tạo không giam giữ, phạt tù cho hưởng án treo... nếu người bị kết án không tự giác chấp hành thì các cơ quan, cá nhân có thẩm quyn được áp dụng các biện pháp cưng chế mà pháp luật quy định.

Trong các trường hợp trên, việc áp dụng cưỡng chế không trái vi nguyên tc dân chủ và nhân đạo của Nhà nước ta, trái lại, nó được thực hiện bởi li ích chung của nhân dân, xã hội, Nhà nước.

Không áp dụng cưng chế hay coi nhẹ cưỡng chế cũng có nghĩa là buông nhẹ kỷ cương dẫn tới tình trạng vô chính phủ, vô kỷ luật, s không đạt được hiệu quả như mong mun trong hoạt động Quản lý nhà nước về Thi hành án hình sự. Ngược lại, quá nhấn mạnh đến cưng chế sẽ dẫn đến độc đoán, chuyên quyền, trái với bản cht của Nhà nước ta. Vì vậy, kết hợp phương pháp giáo dục, thuyết phục và phương pháp cưng chế một cách hợp lý, đúng thời điểm s có hiệu quả to lớn trong hoạt động qun lý và t chức Thi hành án hình sự.

Như vậy, Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự vừa vận dụng những phương thức, bin pháp chung như: tổ chức, hành chính, kinh tế, kế hoạch, lợi ích chính trị, tư tưởng, đạo đức, nhân văn, áp dụng tiến bộ của khoa học kỹ thuật - công nghệ trong qun lý, vừa sử dụng nhng phương thức có tính đặc thù là thuyết phục, giáo dục và cưỡng chế. Kết hợp một cách hài hòa giữa biện pháp cưỡng chế với biện pháp cảm hóa, thu phục nhân tâm, phát huy nhân t tích cực trong mỗi con người với sự cải hoán bắt buộc của Nhà nước, phù hợp vi môi trường và đối tượng Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự. Pháp luật là tính nguyên tc th nht; cảm hóa, giáo dục, ci tạo con người và ci hoán bắt buộc là tính nguyên tắc thứ hai của các phương pháp trên.

3. Hình thức của quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự

Sự tác động của các cơ quan được Nhà nước ủy quyền lên khách thể quản lý trong lĩnh vực thi hành án hình sự rt đa dạng thông qua những hành vi, hành động cụ thể nhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực này và được thực hiện dưới những hình thc nht định như: ban hành các quyết định quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự, những hoạt động t chức nhằm tác động lên hệ thống cơ quan quản lý trực thuộc, đối tượng quản lý.

Hình thức hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự là sự biểu hiện ra bên ngoài của những hoạt động cùng loại v nội dung, tính cht và phương thức tác động của các cơ quan được Nhà nước ủy quyền lên các cơ quan qun lý trực thuộc, ngưi bị kết án.

Hình thức và phương pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự có quan hệ chặt chẽ vi nhau. Phương pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự thuộc về phạm trù nội dung ca quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Sự áp dụng hình thức quản lý này hay hình thức khác, theo một tỷ lệ nhất định thể hiện cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự đã áp dụng phương pháp nào.

Các hình thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự thể hiện chức năng, thm quyền của các cơ quan Quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Vì vậy, chọn hình thc quản lý này hay hình thc qun lý khác dựa trên cơ s quy định pháp luật về thẩm quyn.

Hình thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự rt đa dạng nhưng chủ yếu được thể hiện hình thức ra quyết định qun lý hành chính nhà nưc trong lĩnh vực thi hành án hình sự.

Đây là những hình thc được pháp luật quy định cụ thể gắn liền với việc ban hành các văn bản định hướng, văn bản quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự và các văn bn áp dụng quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự. Những hình thức này thể hiện rõ nét tính chất quyn lực nhà nước (có tính bt buộc thi hành) và tính pháp lý - làm thay đổi cơ chế điều chnh pháp luật Thi hành án hình sự.

Một , ban hành quyết định quản lý nhà nước chủ đạo đ ra ch trương, đường li, nhiệm vụ, chính sách, các biện pháp lớn có tính chất chung, là công cụ chiến lược trong việc thực hiện chức năng lãnh đạo của Quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự.

Hai là, ban hành văn bn quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự để cụ th hóa và hướng dn thực hiện các quy định ca pháp luật Thi hành án hình sự.

Thẩm quyền ban hanh văn bn quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự là phương tiện hữu hiệu đ các cơ quan Quản lý nhà nước trong lĩnh vực này tác động tích cực lên đối tượng quản lý – ngưi bị kết án trong khuôn kh những yêu cầu chung của pháp luật.

Tùy thuộc vào điu kiện, hoàn cnh cụ th mà các cơ quan Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự ban hành những loại văn bn quy phạm pháp luật thi hành án hình sự nhất định để cụ thể hóa các quy định của pháp luật thi hành án hình sự, điều chnh các quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động Thi hành án hình sự. Thông qua hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự, các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự n định nhng quy tc x sự chung trong quản lý nhà nước v Thi hành án hình sự, quy định những nhiệm vụ cụ th, quyn hạn nghĩa vụ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân được giao quyền quản và tổ chức Thi hành án hình sự, trách nhiệm, nghĩa vụ của các cơ quan nhà nước hữu quan, tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế, công dân... tham gia hoạt động Thi hành án hình sự, quyn hạn và nghĩa vụ pháp lý của người bị kết án; xác đnh những mối liên hệ chủ yếu giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự và mối liên hệ với các ngành Tòa án, Kiểm sát và các cơ quan nhà nước hữu quan khác trong hoạt động quản lý và tổ chức Thi hành án hình sự...

Thẩm quyền và trình tự ban hành các loại văn bản quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự được pháp luật quy định cụ thể. Khi ban hành các loại văn bản quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự, các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự phải tuân thủ những quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 về thẩm quyền, trình tự, thủ tục ban hành.

Ba là, ban hành văn bản áp dụng quy phạm pháp luật về Thi hành án hình sự.

Văn bản áp dụng quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự là loại văn bản cá biệt do cơ quan, người có thẩm quyền Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự ban hành để áp dụng một lần đối với đối tượng quản lý v một nội dung cụ thể để thi hành bản án, quyết định hình sự cụ thể.

Ví dụ: Quyết định thi hành án do Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm hoặc được ủy quyn ban hành đối vi một người bị kết án cụ thể.

Việc ban hành văn bản áp dụng quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt những quan hệ pháp luật Thi hành án hình sự cụ thể. Thông qua việc ban hành những văn bản áp dụng quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự, các cơ quan Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự giải quyết những việc cụ thể liên quan đến cơ quan, tổ chức hay cá nhân người bị kết án trên cơ sở những yêu cầu và điều kiện được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật.

Ví dụ: Việc ban hành quyết định áp giải đối với người bị kết án phạt tù đang tại ngoại nhưng đã quá thời hạn luật định mà không có mặt ở cơ quan Công an để chấp hành án trên cơ sở quy định BLTTHS năm 2015.

Hiện nay, pháp luật Thi hành án hình sự hiện hành ở nước ta chưa trao hoàn toàn thẩm quyền ban hành văn bản áp dụng quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự cho hệ thống cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự (thuộc hệ thống hành pháp) mà còn quy định một số loại văn bản áp dụng quy phạm pháp luật Thi hành án hình sự do Tòa án - cơ quan xét xử (hệ thống tư pháp) ban hành. Ví dụ quyết định thi hành án; quyết định tạm đình chỉ thi hành án phạt tù. Đây là một vấn đề lý luận và thực tiễn đang được nhiều nhà khoa học pháp lý quan tâm nghiên cứu và có những ý kiến khác nhau.

Ngoài hình thức ra quyết định quản lý hành chính nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự, cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực này còn thực hiện những biện pháp như:

- Áp dụng những biện pháp tổ chức trực tiếp nhằm bảo đảm sự vận hành chính xác và có hiệu quả của hệ thống cơ quan Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự từ trên xuống dưới (bao gồm: các hoạt động nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm Thi hành án hình sự từ trước đến nay, kinh nghiệm tổ chức Thi hành án hình sự của các quốc gia khác trên thế giới, áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật vào quản lý, tổ chức kiểm tra điều phối hoạt động, tổ chức hội thảo, tổ chức phong trào thi đua...;

- Thực hiện những tác động nghiệp vụ - kỹ thuật như: sử dụng kiến thức nghiệp vụ, áp dụng thành tựu của khoa học công nghệ vào quá trình Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự, đó là: hoạt động chuẩn bị tài liệu cần thiết cho việc ban hành văn bản pháp luật Thi hành án hình sự, chuẩn bị cho việc tiến hành những biện pháp tổ chức, làm báo cáo, lưu trữ hồ sơ. Hiện nay, các cơ quan Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự đang sử dụng rộng rãi tiến bộ công nghệ tin học trong việc theo dõi, quản lý người bị kết án, nhất là những bị cáo bị kết án tù; sử dụng phương tiện nghe, nhìn hiện đại, phòng, chống phạm nhân gây rối, trốn trại giam...

Tóm lại, hình thức và phương pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Phương pháp giáo dục, thuyết phục và phương pháp cưỡng chế là những phương pháp có tính đặc thù trong hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự. Việc ra quyết định quản lý hành chính nhà nước trong lĩnh vực thi hành án hình sự thể hiện ý chí và thẩm quyền của cơ quan quản lý. Lựa chọn đúng phương pháp và hình thức hoạt động thích hợp sẽ làm tăng hiệu quả Thi hành án hình sự và nâng cao không ngừng hiệu lực Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án hình sự.

Đã xem 42 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành