Thứ ba, 23 Tháng 4 2019 03:12

GIÁM SÁT THỰC HIỆN KIỂM SOÁT CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Về nguyên tắc tất cả các khoản chi từ ngân sách Nhà nước đều phải được kiểm tra, kiểm soát và thực hiện cam kết chi trong quá trình chi trả, thanh toán. Các khoản chi phải có trong dự toán ngân sách và được đưa vào từ khi lập dự toán ngân sách. Việc thực hiện chi ngân sách nhà nước phải thực hiện đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quy định và đã được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước, hoặc người được ủy quyền quyết định chi.

Mọi khoản chi ngân sách nhà nước được hạch toán bằng đồng Việt Nam theo niên độ ngân sách, cấp ngân sách và mục lục ngân sách nhà nước. Các khoản chi ngân sách nhà nước bằng ngoại tệ, hiện vật, ngày công lao động được quy đổi và hạch toán bằng đồng Việt Nam theo tỷ giá ngoại tệ, giá hiện vật, ngày công lao động do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định. Việc thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước thực hiện theo nguyên tắc trực tiếp từ Kho bạc Nhà nước cho người hưởng lương, trợ cấp xã hội và người cung cấp hàng hóa dịch vụ; trường hợp chưa thực hiện được việc thanh toán trực tiếp, Kho bạc Nhà nước thực hiện thanh toán qua đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, trong quá trình kiểm soát, thanh toán, quyết toán chi ngân sách nhà nước các khoản chi sai phải thu hồi giảm chi hoặc nộp ngân sách. Căn cứ vào quyết định của cơ quan tài chính hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, Kho bạc Nhà nước thực hiện việc thu hồi cho ngân sách nhà nước theo đúng trình tự quy định. Các đơn vị thuộc đối tượng mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước; Khi thanh toán (hoặc tạm ứng) thì đơn vị gửi hồ sơ thanh toán cho Kho bạc Nhà nước tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương/Sở giao dịch Kho bạc Nhà nước.

Kiểm soát chi ngân sách Nhà nước cần căn cứ vào các điều kiện chi đã được duyệt dự toán chi ngân sách nhà nước được giao, trừ các trường hợp tạm cấp kinh phí[1]; hoặc chi từ nguồn tăng thu so với dự toán được giao[2]; hoặc chi ứng trước dự toán ngân sách nhà nước năm sau theo quyết định của cấp có thẩm quyền[3].

Ngoài ra, căn cứ để tiến hành kiểm soát chi ngân sách Nhà nước được chú trọng nhất là việc thực hiện đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền qui định và đã được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định chi.

Việc tiến hành kiểm soát chi ngân sách Nhà nước được thực hiện thông qua việc rà soát, kiểm tra hồ sơ gửi lần đầu của đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước bao gồm, dự toán chi ngân sách nhà nước, quy chế chi tiêu nội bộ của đơn vị, quyết định giao quyền tự chủ của cấp có thẩm quyền. Tiếp theo là việc kiểm soát hồ sơ gửi khi tạm ứng đối với các khoản chi được tạm ứng tiền từ ngân sách Nhà nước, bao gồm giấy rút dự toán (tạm ứng), bảng kê chứng từ thanh toán (đối với các khoản chi nhỏ lẻ không có hợp đồng) hoặc hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ (đối với trường hợp khoản chi phải có hợp đồng), quyết định phê duyệt kết quả đấu thầu, Quyết định chỉ định thầu, Quyết định phê duyệt kết quả chào hàng cạnh tranh của cấp có thẩm quyền, hợp đồng mua bán, sửa chữa, xây dựng.

Điểm tiếp theo trong tiến trình kiểm soát chi ngân sách là việc kiểm soát hồ sơ gửi khi thanh toán. Hồ sơ gửi khi thanh toán bao gồm giấy rút dự toán, giấy đề nghị thanh toán tạm ứng (thanh toán tạm ứng), bảng kê chứng từ thanh toán có chữ ký của thủ trưởng, kế toán trưởng đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước. Tuỳ theo từng nội dung chi, khách hàng giao dịch gửi các hồ sơ, chứng từ liên quan đến khoản chi (ví dụ: chi thanh toán cá nhân, chi mua hàng hóa, dịch vụ, công tác phí, tổ chức các hội nghị, hội thảo...).

Như vậy, có thể thấy, để thực hiện việc kiểm soát chấp hành ngân sách cơ bản ngoài các quy định về trình tự thủ tục về chi ngân sách còn cần phải kiểm soát cả khâu cam kết chi (kiểm soát tài chính), trong đó cần xác định đề xuất chi tiêu phải được phê duyệt bởi người có thẩm quyền; tiền đã được phân bổ cho mục tiêu được nêu trong dự toán; số dư ngân quỹ vẫn còn cho nội dung chi liên quan; và chi tiêu được phân loại theo đúng cách. Khi hàng hóa và dịch vụ được bàn giao (thẩm định), phải hình thành chứng từ làm bằng chứng về việc hàng hóa đã nhận được hoặc dịch vụ đã thực hiện theo yêu cầu.

Trước khi thực hiện thanh toán, cần khẳng định chi tiêu đã được cam kết đầy đủ; người có thẩm quyền đã ký nhận hàng hóa đã nhận được và dịch vụ được thực hiện đúng theo dự kiến; hóa đơn và chứng từ yêu cầu thanh toán đầy đủ, chính xác và phù hợp để thanh toán; và chủ nợ được nhận diện chính xác. Những thủ tục đó cho phép kiểm toán kiểm tra và xem xét các giao dịch, đồng thời đảm bảo hiệu quả của các hệ thống kiểm soát và đây cũng là những bước giúp cho việc giám sát thực hiện Nhà nước dễ dàng hơn.

Kiểm soát cam kết chỉ có lẽ là cơ chế kiểm soát chính vì nó có thể ngăn ngừa những trường hợp sử dụng sai mục đích dự toán, vượt chi và sai phạm hiển nhiên. Nội dung về phân công trách nhiệm giữa Bộ Tài chính và các bộ khác trong thực hiện ngân sách sẽ được bàn ở phần sau, nhưng cho dù phân công trách nhiệm thế nào chăng hữa, kiểm soát cam kết luôn phải được thực hiện. Một hệ thống kiểm soát cam kết bao gồm lập kế hoạch mua sắm và cam kết, cũng như trình các kế hoạch và yêu cầu cam kết đó lên cán bộ kiểm soát tài chính (hoặc cán bộ kiểm soát cam kết chi) để được phê duyệt.

Nguyên tắc về phân chia nhiệm vụ là một phương tiện kiểm soát nội bộ mạnh: nó đòi hỏi nhiệm vụ cần được giao cho các cá nhân theo cách không một cá nhân nào được kiểm soát quy trình từ đầu chí cuối. Phân chia nhiệm vụ làm giảm rủi ro sai sót hành chính và giảm nguy cơ khuyến khích nhân viên gian lận hoặc biển thủ.

Như vậy, hoạt động thực hiện ngân sách phải dựa trên sự tồn tại của ba chức năng khác nhau, cần được thực hiện một cách tách biệt - cán bộ ra quyết định, cán bộ kế toán và cán bộ kiểm soát tài chính, trong đó các chức năng chính trong thực hiện ngân sách Hoạt động thực hiện ngân sách dựa trên sự tồn tại của ba chức năng khác nhau, cần được thực hiện một cách tách biệt thông qua cán bộ quyết định chi quản lý dự toán được giao. Cán bộ này có thẩm quyền đăng nhập cam kết chi và quyết định thanh toán, và phải chịu biện pháp kỷ luật - có thể phải chịu trách nhiệm tài chính, nếu không tuân theo các quy định tài chính liên quan đến chức năng đó.

Cán bộ kế toán thực hiện thanh toán là người duy nhất được trao quyền quản lý tiền và các tài sản khác, đồng thời phải chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn tiền và tài sản đó. Cán bộ kế toán phải chịu biện pháp kỷ luật và có thể phải chịu trách nhiệm tài chính về các khoản thanh toán nếu bị phát hiện có sai phạm về thủ tục.

Cán bộ kiểm soát tài chính là người kiểm tra tính quy củ của nghiệp vụ, bao gồm cả đăng nhập cam kết chi. Cán bộ kiểm soát tài chính kiểm tra xem các thủ tục đã được thực hiện chưa, thẩm quyền chi được giao chưa, và các chứng từ có đầy đủ chữ ký chưa. Để thực hiện nhiệm vụ này, cán bộ kiểm soát tài chính phải được tiếp cận toàn bộ thông tin và tài liệu cần thiết. Cán bộ kiểm soát tài chính phải chịu biện pháp kỷ luật và có thể phải chịu trách nhiệm tài chính nếu chi tiêu được phê duyệt vượt quá dự toán ngân sách được giao.

 


[1] Quy định tại Điều 45 của Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 6/6/2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước.

[2] Quy định tại Điều 54 của Nghị định số 60/2003/NĐ-CP và từ nguồn dự phòng ngân sách theo quy định tại Điều 7 của Nghị định số 60/2003/NĐ-CP.

[3] Quy định tại Điều 61 của Nghị định số 60/2003/NĐ-CP.

Đã xem 1 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành