Thứ năm, 23 Tháng 5 2019 03:38

VAI TRÒ, MỤC ĐÍCH CỦA GIẢI THÍCH PHÁP LUẬT

1. Vai trò của giải thích pháp luật

Giải thích pháp luật là việc làm rõ hơn về tinh thần, nội dung, phạm vi, ý nghĩa và mục đích các quy định của pháp luật so với nội dung ban đầu của nó, giúp mọi người hiểu và thực thi các quy định của pháp luật một cách chính xác và thống nhất. Chính vì vậy, giải thích pháp luật có một vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và phát huy các giá trị của pháp luật.

Pháp luật là sản phẩm của ý thức, có chức năng điều chỉnh các quan hệ xã hội, bảo vệ chế độ dân chủ, phản ánh sự phát triển, trình độ văn hóa của một quốc gia.

Các giá trị đó chỉ được bảo vệ và phát huy khi pháp luật trỏ thành hiện thực trong đời sống con người. Nếu tôn giáo được bảo vệ chủ yếu bằng niềm tin, đạo đức được bảo vệ chủ yếu bằng dư luận xã hội, thì pháp luật được bảo vệ chủ yếu bằng việc thực hiện các quy tắc xử sự bởi những hành vi hợp pháp một cách có ý thức. Tuy nhiên, nếu cách thức bảo vệ tôn giáo và đạo đức phần nào mang tính thông thoáng hơn, thì cách thức bảo vệ pháp luật không hoàn toàn đơn giản, bởi nó thể hiện ở những đặc tính của pháp luật.

Thứ nhất, pháp luật có tính khái quát cao, không trực tiếp điều chỉnh một quan hệ cụ thể nào mà điều chỉnh quan hệ xã hội cùng loại do các hành vi pháp lý cùng loại thực hiện, đồng thời quy định khái quát nhất vể quyền và nghĩa vụ của các chủ thể pháp luật, mà trong thực tế, những quan hệ xã hội pháp luật mong muốn Điều chỉnh lại xảy ra vối những biểu hiện riêng, nhiều sắc thái, quyền, nghĩa vụ của các chủ thể thực hiện pháp luật cũng luôn mang màu sắc cá nhân, rất phức tạp.

Thứ hai, pháp luật còn phải chứa đựng các nội dung dự báo, dự liệu, và phải chuyển tải chúng bằng một ngôn ngữ có tính khái quát cao, nghĩa là pháp luật trong sự tồn tại của nó, nó không thể hoàn toàn làm chủ các bối cảnh.

Giải thích pháp luật có khả năng giải quyết tính khái quát của các quy phạm pháp luật bằng cách đặt nó vào đúng những quan hệ xã hội mà pháp luật mong muốn điều chỉnh, dù thực tế biểu hiện của các quan hệ ấy có riêng lẻ, rời rạc. Giải thích pháp luật cũng có khả năng đặt các quy phạm pháp luật có tính dự báo vào những tình huống pháp lý trong những quan hệ xã hội mới nảy sinh với sự hợp lý, khoa học.

Những khả năng ấy của giải thích pháp luật chẳng những giải quyết được các tình huống cần giải thích của các văn bản pháp luật cụ thể, mà còn thực sự đóng góp trí tuệ vào việc giữ gìn tính minh bạch của pháp luật, bảo vệ và phát huy các giá trị của pháp luật.

Bên cạnh đó, giải thích pháp luật có tác dụng nâng cao ý thức pháp luật ở mỗi chủ thể pháp luật. Bởi ý thức pháp luật là một phạm trù rộng, bao gồm những tư tưởng, quan điểm, học thuyết về pháp luật, và thái độ, tình cảm của con người đốỉ với pháp luật, đối với các hành vi pháp lý, nói gọn lại, ý thức pháp luật bao gồm nhận thức và thái độ của con người đối vối pháp luật và hành vi pháp luật.

Giải thích pháp luật trước hết đã đem lại những nhận thức nghiêm túc, đúng đắn cho người dân về pháp luật. Khi người dân thấy được sự hợp lý, đặc biệt thấy được các giá trị dân chủ, nhân văn trong hệ thông pháp luật của quốc gia thì đó chính là khởi nguồn của các hành vi hợp pháp, ngược lại, nếu pháp luật chưa được nhận thức theo đúng chân giá trị của nó, hoặc chưa thấy được những hạn chế lịch sử của nó thì đó chính là nhân tố’ làm người dân giảm niềm tin vào pháp luật, vào công lý.

Giải thích pháp luật góp phần xây dựng được thái độ đúng đắn trước pháp luật, gồm thái độ đúng đắn trong công tác lập pháp, công tác hành pháp, công tác tư pháp và thái độ đúng đắn của mỗi công dân trong hành vi pháp lý của mình.

Giải thích pháp luật còn đóng góp vào việc thể chế hồa quan niệm, quan điểm, tư tưởng pháp luật tiên tiến, khách quan trong việc xây dựng và thực hiện pháp luật, đáp ứng nhu cầu xã hội đối với một nền pháp luật dân chủ, hiện đại.

Ngòa ra, giải thích pháp luảt có tác dung năng cao chất lượng áp dụng pháp luật. Áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt. Hình thức này là việc dựa trên các quy định pháp luật hiện hành, các chủ thể có thẩm quyền đưa ra các quyết định mang tính chất cá biệt, điều chỉnh những trường hợp cụ thể đối với những đối tượng cụ thể. Đây là một hoạt động đặc thù và cũng là một đặc quyền của Nhà nước, nhằm bảo đảm cho các quy định của pháp luật được thực hiện một cách triệt để trong thực tế. Hoạt động điều chỉnh cá biệt này đòi hỏi tính tích cực, chủ động, linh hoạt của các chủ thể áp dụng pháp luật. Các văn bản áp dụng pháp luật, kết quả của hoạt động áp dụng pháp luật có ảnh hưởng sâu sắc đối với chủ thể bị áp dụng và đối với xã hội. Nó có thể mang lại những lợi ích, những niềm vui, cũng có thể đem đến những tác hại, thậm chí là oan khiên cho con ngưòi. Nếu pháp luật được nhận thức và thực hiện một cách thống nhất nhờ hoạt động giải thích pháp luật thì chắc chắn chất lượng của hoạt động áp dụng pháp luật được nâng cao hơn, các quyết định áp dụng pháp luật được bảo đảm tính đúng đắn hơn.

Sở dĩ, giải thích pháp luật có tác dụng nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật vì nó có khả năng thực hiện được khâu then chốt, đó là việc giải thích các quy phạm pháp luật được lựa chọn để áp dụng cho vụ việc mang tính chất pháp lý tương ứng. Giai đoạn giải thích quy phạm cụ thể này được xem là giai đoạn chủ đạo của quá trình áp dụng pháp luật, các giai đoạn trước và sau đó được thực hiện và thực hiện như thê nào là chịu sự chi phối của giai đoạn này. Các chủ thể có thẩm quyền khi tiến hành lựa chọn quy phạm pháp luật cụ thể để áp dụng, một mặt, phải giải thích, phải làm sáng tỏ được quy phạm đó, mặt khác, phải lý giải được tại sao lại phải áp dụng quy phạm đó mà lại không áp dụng quy phạm khác. Hoạt động này chứng tỏ nhiệm vụ giải thích pháp luật khi áp dụng pháp luật của các chủ thể có thẩm quyền là một đòi hỏi bất khả kháng.

2. Mục đích của giải thích pháp luật

Mục đích là cái cốt lõi, cái hướng tới của mọi vấn đề, là cái quy định, chi phối, xác định giá trị, bản chất của hành động. Mục đích của giải thích pháp luật là cái mà giải thích pháp luật vạch ra nhằm đạt cho được thông qua việc cân nhắc một cách toàn diện các yếu tố cho phép. Mỗi tiến trình giải thích pháp luật, mỗi phạm vi và yêu cầu giải thích pháp luật có thể khác nhau nhưng rút cục vẫn nhằm đạt hai mục đích cơ bản sau:

Thứ nhất, giải thích pháp luât nhằm bảo đảm cho pháp luật được nhận thức, thưc hiện đúng đắn, thống nhất, đây là mục đích vô cùng quan trọng, bởi trình độ nhận thức của mỗi người, mỗi tầng lớp người trong xã hội có sự khác nhau, trình độ xây dựng pháp luật ở mỗi quốc gia, mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau là không giống nhau, và quan hệ xã hội, chính sách xã hội, tâm lý xã hội, v.v. cũng không bất biến.

Nhận thức pháp luật thông nhất là một biểu hiện ở mức độ cao của ý thức pháp luật. Pháp luật được nhận thức đúng đắn, thống nhất sẽ tạo điều kiện tốt hơn cho người dân tự bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình, cũng sẽ giúp cho ngưòi dân định hình rõ hơn về cơ chế điều chỉnh pháp luật của Nhà nước, từ đó, chủ động hơn trong việc giám sát và hạn chế sự lạm quyền của Nhà nước.

Thực hiện pháp luật đúng đắn, thống nhất không chỉ là một yêu cầu trong việc quản lý xã hội bằng pháp luật của Nhà nước mà còn là yêu cầu của bản thân hệ thông pháp luật quốc gia, của nển pháp quyền. Thực hiện pháp luật thống nhất là một minh chứng'cho chất lượng pháp luật, trình độ dân trí, trình độ áp dụng pháp luật của các chủ thể có thẩm quyền, tất cả những điều này phụ thuộc không nhỏ vào hoạt động giải thích pháp luật.

Thứ hai, giải thích pháp luât nhằm mục đích dần xóa bỏ những khoảng cách giữa pháp luật thành văn và thực tế, góp phần hoàn thiện sản phẩm lập pháp. Nếu mục đích trên nghiêng về tính tư tưởng, quan tâm đến ý chí của lập pháp, bảo đảm sự công bằng trong pháp luật, thì mục đích này hướng tối tính chân thực, chính xác, khoa học của pháp luật, mong muốn pháp luật có giá trị hiện thực lâu bền trong cuộc sống.

Như trên đã nói, ngôn ngữ văn bản pháp luật và quan hệ xã hội mà pháp luật điều chỉnh đều là những yếu tố động. Hai yếu tố này đặt trong ý chí của nhà lập pháp, đặt trong cách tiếp cận khác nhau từ những trình độ, vị trí khác nhau của mỗi chủ thể pháp luật, thì sự hài hòa tuyệt đối giữa chúng là không thể có.

Nói cách khác, giữa pháp luật thành văn và thực tế cuộc sống luôn có khoảng cách nhất định. Khoảng cách này trở thành một đặc điểm cố hữu của pháp luật thành văn. Mục đích của giải thích pháp luật là làm cho khoảng cách này thu hẹp lại đến mức tối đa, mong muốn hỗ trợ đắc lực cho mục đích nhận thức, thực hiện pháp luật và góp phần hoàn thiện lập pháp.

Đã xem 39 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành