Thứ ba, 03 Tháng 3 2020 03:18

NHẬN BIẾT CHUNG VỀ AN NINH KINH TẾ TRONG AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG

An ninh kinh tế luôn đặt ổn định kinh tế trong mối tương quan với khái niệm đối lập là bất ổn kinh tế. Về cơ sở lý luận, ổn định chỉ là một chỉ báo về an ninh kinh tế nên ổn định phải gắn với tăng trưởng và phát trển kinh tế thì an ninh kinh tế mới thực sự bền vững.

Ổn định kinh tế là một dấu hiệu của an ninh nếu đặt nó trong tương quan với khái niệm đối lập là bất ổn kinh tế. Tuy nhiên ổn định chỉ là một chỉ báo về an ninh kinh tế nên ổn định phải gắn với tăng trưởng và phát triển kinh tế thì an ninh kinh tế mới thực sự vững bền.

Tăng trưởng và phát triển kinh tế là một chỉ báo thứ hai của an ninh kinh tế khi tăng trưởng đều đặn, với tốc độ hợp lý, tăng trưởng gắn với phát triển cũng báo hiệu một nền kinh tế duy trì được an ninh.

Trong chiến lược phát triển bền vững, nếu theo cách hiểu tương đối thống nhất hiện nay an ninh kinh tế là sự phát triển hài hoà được cân đối giữa ba thành tố kinh tế, xã hội và môi trường. Từ đó, phát triển bền vững sẽ là khái niệm có nội hàm rộng hơn và bao trùm lên nội hàm của khái niệm an ninh kinh tế. Phát triển bền vững nhấn mạnh đến sự hài hoà của ba hệ thống chủ yếu trong quá trình phát triển thì an ninh kinh tế nhấn mạnh đến nguy cơ đe doạ, uy hiếp lợi ích kinh tế cốt lõi của quốc gia, đương nhiên có những nguy cơ xuất phát từ hệ thống tự nhiên, có nguy cơ đến từ hệ thống xã hội và có những nguy cơ đến từ bản thân hệ thống kinh tế.

Trên thế giới hiện nay, vai trò quan trọng của an ninh kinh tế trong chiến lược an ninh quốc gia đã được cả thế giới thừa nhận, nhưng nội hàm của an ninh kinh tế vẫn chưa có sự thống nhất do những khác biệt trong giới định an ninh kinh tế. Căn cứ vào tình hình quốc nội và mục tiêu chiến lược an ninh quốc gia tại các thời điểmkhác nhau, trong các bối cảnh khác nhau, ở từng giai đoạnphát triển khác nhau, các quốc gia đã không ngừng thay đổi cách nhìn của mình về vấn đề an ninh kinh tế. Mỹ kiên trì tìm kiếm quan niệm an ninh kinh tế bá quyền quốc tế trên cơ sở kinh tế thị trường tự do, mậu dịch tự do. Nga thì coi trọng quan niệm an ninh kinh tế trên cơ sở nhấn mạnh địa vị của quốc gia đang phục hồi nhanh chóng, tái ổn định nội chính, giảm tránh ảnh hưởng nước ngoài, đề phòng các nguy cơ, chấn hưng kinh tế.

Nhật Bản đề cao quan niệm an ninh kinh tế cùng ứng phó, lấy cải cách để phục hưng kinh tế trên cơ sở giải quyết tốt các mâu thuẫn “nước nghèo tài nguyên” với “nước kinh tế lớn”; “nước kinh tế lớn” với “chính trị tiểu quốc”. Quan niệm an ninh kinh tế của EU lại nhấn mạnh đến việc xây dựng một thị trường thống nhất, mở rộng và tăng cường các thành viên, xây dựng thể chế kinh tế toànchâu Âu, đồng thời lấy kinh tế tri thức để thúc đẩy sự phát triển năng động của các nền kinh tế. Trong khi đó, các quốc gia mới nổi lại nhấn mạnh kiên trì với phương châm phát triển trong cải cách, bảo đảm an ninh ổn định trong cải cách mở cửa. Còn Liên hợp quốc, trong vấn đề an ninh kinh tế, lại nhấn mạnh đến quyền làm việc của cá nhân trong lĩnh vực kinh tế, tức là đặc biệt coi trọng vấn đề thất nghiệp.

Tuy nhiên, nhìn tổng thể các chiến lược an ninh quốc gia và chiến lược phát triển của các quốc gia trên thế giới, có thể khái quát thành một số trường phái quan điểm chủ yếu như sau:

Thứ nhất, trường phái quan điểm lợi ích cho rằng, an ninh kinh tế là việc các quốc gia có thể lợi dụng các thủ đoạn hiệu quả để đối phó với những uy hiếp (trong nước và ngoài nước), bảo đảm lợi ích quốc gia, bảo đảm sự ổn định, phát triển và phồn thịnh của kinh tế đất nước, khiến cho các lợi ích kinh tế tổng thể không bị tổn hại, khiến cho phương hướng phát triển kinh tế tổng thể không bị đảo lộn, bảo đảm lợi thế trong cạnh tranh nhà nước, duy trì môi trường kinh doanh quốc tế thuận lợi.

Thứ hai, trường phái quan điểm tổng hợp cho rằng, nếu chỉ dựa vào thủ đoạn kinh tế, rất khó bảo đảm an ninh kinh tế, chính vì vậy tất yếu sử dụng các thủ đoạn khác nhau như chính trị, ngoại giao, văn hóa... nhằm bảo đảm an ninh tổng thể.

Thứ ba, trường phái quan điểm toàn cầu nhấn mạnh, trong thời đại toàn cầu hóa kinh tế, một quốc gia đơn lẻ nếu chỉ dựa vào tiềm lực của riêng mình rất khó có thể đảm bảo an ninh, chính vì vậy cần thiết xây dựng, tìm kiếm hợp tác song phưong và đa phương để có thể đạt được mục tiêu của an ninh kinh tế. Ngoài ra, cũng cần đặt an ninh kinh tế của từng quốc gia trong khuôn khổ kinh tế, chính trị khu vực và toàn cầu để tìm hiểu, đánh giá, tìm ra phưorng hướng giải quyết các nguy cơ chung và riêng.

Thứ tư, trường phái quan điểm dự đoán lại cho rằng, an ninh kinh tế của một quốc gia liệu có được đảm bảo hay không phụ thuộc nliiều vào việc đánh giá hình thái an ninh kinh tế quốc gia, việc phán đoán, đánh giá việc được - mất của lợi ích kinh tế quốc gia, dự đoán hình thế phát triển kinh tế, chính trị tương lai của quốc gia và quốc tế. Trong thời đại chính trị đa cực hóa, toàn cầu hóa kinh tế hiện nay, các quốc gia khi chế định chiến lược an ninh kinh tế quốc gia cần phải cân nhắc kỹ càng, phán đoán và dự đoán chính xác hình thái phát triển của chính trị và kinh tế quốc tế, cũng như quy luật biến đổi của quan hệ quốc tế.

Thứ năm, trường phái quan niệm toàn dân chỉ ra, bảo đảm an ninh kinh tế không thể chỉ dựa vào quốc gia và chính phủ, mà nhất thiết phải vận động sự tham gia chung của toàn thể nhân dân, doanh nghiệp và địa phương, từ đó xây dựng nên một thể chế ứng phó với các nguy cơ tương ứng, giảm thiểu và loại bỏ các nguycơ nội ngoại đe dọa đến an ninh kinh tế[1].

Trên thực tế hiện nay, các vấn đề trực tiếp đang uy hiếp đến an ninh kinh tế, có thể khái quát gồm:

Thứ nhất, sự uy hiếp nghiêm trọng của toàn cầu hóa kinh tế đối với chủ quyền kinh tế của các quốc gia, với biểu hiện cụ thể là việc nhượng bộ (cho thuê) chủ quyền kinh tế của các quốc gia cho các tổ chức kinh tế quốc tế. Việc xuất hiện các công ty xuyênquốc gia đã và đang xâm hại không nhỏ đến chủ quyền kinh tế quốc gia.

Thứ hai, việc cạnh tranh bất bình đẳng trong quá trình toàn cầu hóa kinh tế đã dẫn đến sự gia tăng khoảng cách giàu - nghèo giữa các quốc gia, xuất hiện hiện tượng trái chiều giữa toàn cầu hóa sự thịnh vượng và khu vực hóa nghèo đói.

Thứ ba, sự tồn tại của dòng vốn lưu động quốc tế đã tạo ra sự uy hiếp lớn đối với an ninh tài chính thế giới, đặc biệt là đổi với các quốc gia đang phát triển. Những dòng vốn quốc tế lưu động cực lớn đã và đang là nguy cơ tiềm tàng cho các cuộc khủng hoảng tài chính khu vực và toàn cầu.

Thứ tư, các nhân tố trong nước như cơ sở phát triển kinh tế quốc dân ổn định, thể chế tài chính vững chắc, kết cấu sản xuất hợp lý, sức cạnh tranh quốc tế của doanh nghiệp trong nước, cũng như năng lực cung ứng các nguồn tài nguyên phục vụ kinh tế đang ảnh hưởng ngày một lớn đến an ninh kinh tế.

Thứ năm, an ninh năng lượng đang trở thành lĩnh vực then chốt trong an ninh kinh tế, nó trực tiếp ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, sự phát triển liên tục và ổn định của xã hội. Thậm chí hiện nay, vấn đề an ninh năng lượng không chỉ thuộc về vấn đề an ninh kinh tế đơn thuần, mà giờ đây còn có liên hệ mật thiết với các vấn đề quân sự, ngoại giao, chính trị..., là một vấn đề mang tính chiến lược ảnh hưởng đến sự phát triển, hòa bình của quốc gia, khu vực và quốc tế.

 


[1] Lục Trung Vĩ (Lu Zhongwei): Luận bàn an ninh phi truyền thống, Nxb.Thời sự Bắc Kinh, 2003, tr. 100-101

Đã xem 334 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành