Thứ hai, 25 Tháng 5 2020 03:56

KHÁI QUÁT VỀ CÁC RÀO CẢN TÀI CHÍNH TIỀN TỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA DOANH NGHIỆP

1. Khả năng tiếp cận tài chính

Trong quá trình tài trợ cho hoạt động đầu tư và sản xuất kinh doanh của mình, các doanh nghiệp luôn cần có sự hỗ trợ tài chính từ nhiều nguồn, sử dụng nhiều cách tiếp cận khác nhau. Việc lựa chọn hình thức tài trợ nào, từ ai, chấp nhận mức chi phí như thế nào... phụ thuộc vào những yếu tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp, đặc biệt là yếu tố môi trường thể chế.

Theo WB (2008), khả năng tiếp cận tài chính nói chung bao gồm tín dụng, tiền gửi, bảo hiểm và các dịch vụ quản lý rủi ro. Trong đó, cải thiện khả năng tiếp cận tài chính không chỉ là phát triển nâng cao chất lượng của các dịch vụ tài chính hay chú trọng vào việc làm cho số người tiếp cận với các dịch vụ này tăng lên mà còn phải bảo đảm rằng cơ hội được tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính này là công bằng. Cụ thể, cải thiện khả năng tiếp cận tài chính của doanh nghiệp sẽ là sự cải thiện trong việc cung ứng các nguồn tín dụng một cách công bằng cho các doanh nghiệp ở mức “giá" hợp lý. Tuy nhiên, theo Claessens và Tzioumis (2006), để xác định khả năng tiếp cận tài chính sẽ không đơn giản như vậy vì “chất lượng" cũng như mức giá hợp lý ở đây sẽ là khác nhau đối với từng đối tượng. Chưa kể đến sự khác biệt trong quan điểm về mức độ tin cậy, sự tiện lợi và độ linh hoạt cũng sẽ ảnh hưởng đến việc đo lường về khả năng tiếp cận tài chính. Cũng theo Claessens và Tzioumis (2006), cần có sự phân biệt rõ ràng hơn giữa sử dụng và tiếp cận". Khả năng tiếp cận đây sẽ phản ánh về phía cung nhiều hơn, trong khi đó việc sử dụng sẽ phản ánh về phía cầu nhiều hơn. Một doanh nghiệp có thể quyết định tiếp cận tài chính hoặc là không. Tuy nhiên vấn đề cần quan tâm là việc họ không sử dụng nguồn tài chính này có phải theo một cách tự nguyện hay không. Đồng nghĩa với việc phải phân định xem doanh nghiệp có khả năng tiếp cận nhưng tự nguyện lựa chọn không sử dụng hay các doanh nghiệp này thiếu khả năng tiếp cận với nguồn tài chính đó từ đầu và do đó không thể sử dụng. Nói cách khác, họ bị “ loại trừ một cách không tự nguyện. Theo báo cáo của WB (2008), có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc này: đầu tiên có thể là do các doanh nghiệp được các ngân hàng liệt vào nhóm có rủi ro cao, do đó không tiến hành cho vay. Ngoài ra có thể là do mức giá (lãi suất của khoản vay cao hơn So với mức giá mà các doanh nghiệp này cho là phù hợp, một số các doanh nghiệp khác lại có thể do một số các quy định trong điều khoản khiến họ không thể tiếp cận. Cuối cùng có thể là do đặc điểm nào đó của doanh nghiệp khiến họ bị “phân biệt đối xử".

Khả năng tiếp cận tài chính được hiểu là khả năng tiếp cận các nguồn tài chính chính thức bên ngoài (external finance) để tài trợ cho hoạt động đầu tư và sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm: 1) tín dụng ngân hàng - trung gian tài chính và ii) phát hành cổ phiếu, trái phiếu – thị trường tài chính. Những hình thức tiếp cận tài chính chính thức khác như tín dụng phí ngân hàng, tín dụng nhà nước, tín dụng thương mại, cho thuê tài chính... không thuộc phạm vi của nghiên cứu ở đây.

Tại Việt Nam những tác động của Chính phủ về chính sách tiền tệ đến hoạt động của doanh nghiệp trong những năm gần đây bằng việc thắt chặt tiền tệ bước đầu đã có kết quả tích cực, kinh tế Việt Nam trong những năm qua đã có dấu hiệu khởi sắc như chỉ số giá tiêu dùng (CPI) được kiềm chế. Tuy nhiên, mặt trái của chính sách thắt chặt tiền tệ đã đưa nền kinh tế vào tình trạng khát vốn, đẩy hầu hết các doanh nghiệp vào tình trạng khó khăn, nhiều doanh nghiệp không tiếp cận được với nguồn vốn tín dụng ngân hàng.

Việc tiếp cận các nguồn tài chính bên ngoài trên thị trường chính thức được thực hiện theo những nguyên tắc và thể chế nhất định được Nhà nước quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật. Các chủ thể tham gia có quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm được pháp luật thừa nhận và bảo vệ. Tuy nhiên, do những rào cản trên thị trường chính thức, một số doanh nghiệp có thể phải tiếp cận khu vực phi chính thức (ví dụ: vay tín dụng đen, người thân quen,...), ở đó các hoạt động huy động, cung ứng, giao dịch... được thực hiện theo sự thỏa thuận giữa người cung cấp và người huy động không theo nguyên tắc, thể chế do Nhà nước quy định. Vì vậy, cần nghiên cứu tiếp cận khu vực phi chính thức để thấy rõ hơn những rào cản trên thị trường chính thức.

2. Rào cản tài chính tiền tệ

Quá tiếp cận với các nguồn tài chính bên ngoài doanh nghiệp sẽ làm phát sinh các mối quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với các bộ phận khác của hệ thống tài chính tiền tệ, từ đó sẽ xuất hiện các rào cản tài chính tiền tệ đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Các rào cản tài chính tiền tệ ở đây được hiểu là những khó khăn, điểm nghẽn, trở ngại mà doanh nghiệp gặp phải trong quá trình huy động vốn từ các nguồn tài chính bên ngoài cho hoạt động đầu tư và sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, khiến cho khả năng tiếp cận tài chính khó khăn, từ đó tác động tiêu cực đến sự phát triển của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, trong quá trình hoạt động sản xuất - kinh doanh của các doanh nghiệp, các nhà đầu tư thường mong muốn đạt được mức lợi nhuận cao nhất, nhưng trong thực tế, khi đầu tư đạt được mức lợi nhuận càng cao thì mức độ rủi ro mà các nhà đầu tư phải đối mặt cũng sẽ càng lớn và ngược lại. Theo cách hiểu phổ biến nhất hiện nay cho rằng, rủi ro tài chính là một trạng thái biểu hiện nguy cơ bất ổn xảy ra trong hoạt động đầu tư dẫn đến hiệu quả đầu tư thực tế không đạt được mức lợi nhuận như dự kiến làm cho hoạt động tài chính của người đầu tư bị vào trạng thái khó khăn như thua lỗ, phá sản…

Khi doanh nghiệp huy động vốn từ hệ thống tài chính tiền tệ thì đối diện với các khó khăn từ phía thể chế và tổng thể hệ thống khi doanh nghiệp tiếp cận tài chính (được gọi là rào cản tài chính tiền tệ cấp độ vĩ mô và thể chế); có các khó khăn trụ khăn trực tiếp từ bên ngoài doanh nghiệp (được gọi là rào cản tài chính tiền tệ cấp độ vi mô bên ngoài doanh nghiệp); và có những điểm nghẽn ở ngay chính bên trong doanh nghiệp khiến khả năng tiếp cận tài chính gặp khó khăn (được gọi là rào cản tài chính tiền tệ cấp độ vi mô bên trong doanh nghiệp). Rủi ro tài chính luôn gắn liền với nền kinh tế thị trường, nguyên nhân của rủi ro tài chính là do sự biến động của giá cả thị trường khiến cho các nhà đầu tư bị bất lợi trong kinh doanh, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư tài chính của mình. Tác động của rủi ro tài chính sẽ rất sâu và rộng nếu nó xảy ra trong lĩnh vực nhạy cảm, trong khi chúng ta lại không có biện pháp ngăn chặn kịp thời có thể sẽ dẫn tới bùng nổ và trở thành một cuộc khủng hoảng tài chính rất lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam trong nhiều lĩnh vực. Vì vậy, cần lưu ý là các yếu tố về vĩ mô và thể chế, các yếu tố vi mô bên ngoài và bên trong doanh nghiệp mà có tác động tiêu cực đến khả năng tiếp cận tài chính của doanh nghiệp mới được gọi là các rào cản.

Tài liệu tham khảo

1. Claessens, S. & Tzioumis, K. (2006), Measuring Firms’ Access to Finance. Access to Finance: Building Inclusive Financial Systems, Washington DC.

2. Báo cáo của Ngân hàng thế giới năm 2018, https://www.worldbank.org/

Đã xem 78 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành