In trang này
Thứ năm, 11 Tháng 12 2014 00:00

Quy tắc ứng xử, đạo đức công vụ của cán bộ, công chức, viên chức - yêu cầu của UNCAC và kinh nghiệm quốc tế

I. Yêu cầu của Công ước Liên hợp quốc về Chống tham nhũng:

   Điều 8 của Công ước quy định:

- Nhằm đấu tranh chóng tham nhũng, mỗi quốc gia thành viên sẽ thúc đẩy, cùng những tiêu chuẩn khác, sự liêm chính, trung thực và trách nhiệm trong đội ngũ công chức nước mình trên cơ sở phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật nước mình.

- Cụ thể, mỗi quốc gia thành viên sẽ nỗ lực áp dụng, trong khuôn khổ hệ thống pháp luật và thể chế nước mình, những quy tắc hoặc chuẩn mực ứng xử để đảm bảo việc thực hiện chức năng công được chính xác, chính trực và đúng đắn.

- Để thực hiện những quy định của Điều này, khi thích hợp và phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật nước mình, mỗi quốc gia thành viên xem xét đến các sáng kiến có liên quan của các tổ chức khu vực, liên khu vực và đa phuonwg, chẳng hạn như Quy tắc ứng xử quốc tế dành cho Công chức có trong phụ lục của Nghị quyết số 51/59 ngày 12/12/1996 của Đại Hội đồng Liên hợp quốc.

- Trên cơ sở phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật nước mình, mỗi quốc gia thành viên cũng sẽ xem xét đề ra các biện pháp và cơ chế để tạo thuận lợi cho công chức báo cáo với các cơ quan có thẩm quyền về các hành vi tham nhũng mà họ phát hiện được trong khi thi hành công vụ.

- Khi thích hợp và phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật nước mình, mỗi quốc gia thành viên nỗ lực thiết lập các biện pháp và cơ chế yêu cầu công chức báo cáo cơ quan có thẩm quyền về các vấn đề có liên quan trong đó có những hoạt động công việc, các khoản đầu tư bên ngoài hay tài sản hoặc quà tặng giá trị lớn, những thứ mà có thể gây xung đột lợi ích khi họ thực hiện công vụ.

- Trên cơ sở phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật nước mình, mỗi quốc gia thành viên xem xét áp dụng các biện pháp kỷ luật hoặc các biện pháp khác đối với những công chức vi phạm quy tắc hoặc tiêu chuẩn được xây dựng theo Điều này.

II. Kinh nghiệm xây dựng quy tắc ứng xử của một số quốc gia:

1. Hàn Quốc:

Bộ quy tắc ứng xử dành cho công chức được ban hành năm 2003 nhằm mục đích thiết lập những giá trị và tiêu chuẩn ứng xử phù hợp để giúp cho công chức không bị tha hóa, lôi kéo và những hành vi tham nhũng khi bị đặt vào những tình huống có xung đột bao gồm cả xung đột về lợi ích, trong quá trình thực thi nhiệm vụ của mình. Để ngăn ngừa việc công chức phải đối mặt với các xung đột về lợi ích trong khi thực hiện công vụ, Bộ quy tắc ứng xử này thiết lập nên 16 tiêu chuẩn ứng xử:

- Nhóm 1 - Thực hiện đúng đắn nhiệm vụ công (6 điều, từ Điều 4 đến Điều 9): Xử lý những mệnh lệnh gây cản trở việc thực hiện công vụ một cách đúng đắn; Bác bỏ vị xung đột lợi ích; Loại bỏ những đối xử ưu đãi; Cấm sử dụng ngân sách vào những mục đích không rõ ràng; Xử lý những đề nghị không chính đáng của chính trị gia; Cấm vận động bất hợp pháp vì những vụ việc cá nhân.

- Nhóm 2 - Cấm đưa và nhận những lợi ích không chính đáng (7 điều): Cấm lợi dụng ảnh hưởng để trục lợi; Cấm sử dụng chức danh công vụ một cách không phù hợp; Cấm vận động bất hợp pháp; Cấm sử dụng những thông tin liên quan đến công vụ vào những giao dịch tài chính; Cấm sử dụng tài sản công vào việc cá nhân; Cấm nhận tiền hoặc các thứ có giá trị khác; Cấm đưa tiền hoặc các thứ có giá trị khác.

- Nhóm 3 - Tạo lập môi trường công vụ lành mạnh (3 điều): Bảo cáo về những giờ giảng hoặc hội nghị bên ngoài; Cấm vay mượn tiền; Cấm thông báo việc hiếu hỉ hoặc những việc có mục đích được nhận tiền.

2. Nhật Bản:

Văn phòng Nội các và tất cả các Bộ đều phải có các cán bộ giám sát về đạo đức, có nhiệm vụ cung cấp những hướng dẫn cần thiết cho cán bộ của các cơ quan này để duy trì đạo đức trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của họ. Kể từ năm 2002, tuần đầu tiên của tháng 12 hàng năm, Ban đạo đức công vụ quốc gia (NPSEB) lại tổ chức Tuần lễ đạo đức công vụ quốc gia với những hoạt động nhằm nâng cao nhận thức về đạo đức công vụ cho công chức quốc gia. Trong tuần lễ này, các cán bộ giám sát đạo đức của Văn phòng Nội các hoặc các Bộ đều có những bài thuyết trình và gửi thư điện tử cho tất cả nhân viên trong cơ quan mình về chủ đề này.

3. Trung Quốc:

Trung Quốc đã ban hành và thực hiện các bộ quy tắc ứng xử và quy tắc đạo đức dành cho cán bộ công chức. “Hướng dẫn của Đảng cộng sản Trung Quốc dành cho những người lãnh đạo trong Đảng trong việc thực hiện nhiệm vụ công một cách liêm khiết” cấm những người giữ chức vụ lãnh đạo trong Đảng lợi dụng chức vụ và quyền hạn của mình để thu lợi không chính đáng.

“Quy định về việc báo cáo những vấn đề cá nhân” cũng yêu cầu những người giữ chức vụ lãnh đạo trong Đảng báo cáo trung thực về những khoản thu nhập, tình trạng công việc của vợ, chồng, con cái, cũng như các vấn đề khác có liên quan.

   Việc thực hienj những bộ quy tắc ứng xử và đạo đức này đã thúc đẩy một cách hiệu quả tính liêm chính và chuẩn hóa việc thực thi nhiệm vụ của cán bộ công chức.

4. Israel:

Đề phòng ngừa tham nhũng, Israeal có rất nhiều quy định điều chỉnh hành vi ứng xử của nhóm đối tượng công chức. Những quy định chính là: Những quy định về công vụ, gọi chung là Takshir; Luật công vụ năm 1963 với những quy định về biện pháp  xử phạt khi công chức vi phạm những quy định trong Takshir; Luật khuyến khích đạo đức công vụ năm 1992 đưa ra khuôn khổ pháp lý cho việc khuyến khích công chức cung cấp thông tin cho cơ quan thẩm quyền về hành vi tham nhũng; Luật công vụ năm 1979 về việc nhận quà tặng của công chức, yêu cầu báo cáo về quà tặng khi vượt quá giá trị quy định.

5. Vương quốc Anh:

- Về tính liêm chính: Công chức được yêu cầu phải hoàn thành chức trách, nhiệm vụ của mình một cách có trách nhiệm; luôn hành động một cách chuyên nghiệp, đúng đắn và giữ được lòng tin của những người mà mình phục vụ; thực hiện những nghĩa vụ được giao liên quan đến tài chính một cách có trách nhiệm; giải quyết công việc một cách công bằng, hiệu quả, nhanh chóng và hợp tình hợp lý trong khả năng cao nhất có thể; lưu giữ hồ sơ công vụ một cách chính xác và xử lý thông tin một cách công khai. Công chức không được phép sử dụng chức vụ của mình vào những mục đích không chính đáng.

- Về tính trung thực: Công chức phải trung thực khi trình bày về sự việc hoặc các vấn đề khác và nếu phạm lỗi thì phải sửa sai càng sớm càng tốt; sử dụng các nguồn lực vào các mục đích công vụ trong phạm vi thẩm quyền của mình. Công chức không được lừa dối hoặc cố tình làm người khác hiểu sai về một vấn đề nào đó; không được chịu tác động từ những áp lực không chính đáng từ phía người khác hoặc vì lợi nhuận cá nhân mình.

- Về tính khách quan: Công chức phải cung cấp thông tin và lời khuyên, kể cả ý kiến tham mưu của mình đối với cấp trên, trên cơ sở có bằng chứng rõ ràng, đồng thời phải trình bày sự việc và ý kiến của mình một cách chính xác; ra quyết định về vụ việc một cách đúng đắn. Công chức không được bỏ qua những vấn đề mà mình không thích hoặc những vấn đề cần xem xét khi tham mưu hoặc ra quyết định.

- Về tính công bằng: Công chức phải thực hiện trách nhiệm của mình một cách công bằng, không thiên vị. Công chức không được phép hành động một cách thiên vị hoặc phân biệt đối xử với những cá nhận hoặc lợi ích cụ thể.

6. Nam Phi:

Chính phủ Nam Phi ban hành Bộ quy tắc ứng xử tỏng dịch vụ công vào năm 1997. Mục đích của bộ quy tắc này là làm cho những điều khoản có liên quan trong Hiến pháp được đưa vào thực tiễn.

Bộ quy tắc ứng xử không liệt kê tất cả các giá trị cốt lõi theo từng phần cụ thể, thay vào đó, các giá trị được đề cập đến xuyên suốt bộ quy tắc ở những quy định và tiêu chuẩn khác nhau. Bộ quy tắc cũng quy định về cách thức đối xử mà công chức được mong đợi sẽ thể hiện trong quá trình tiếp xúc với người dân và đồng nghiệp của mình, cũng như trong quá trình thực thi công vụ. Công chức phải luôn hành động vì lợi ích cao nhất của người dân và phải khách quan, công bằng, lịch sự và ân cần. Công chức phải tránh mọi biểu hiện của sự phân biệt đối xử đối với bất kỳ đảng chính trị hay nhóm lợi ích nào. Công chức phải tôn trọng nhân phẩm con người, các quyền công dân do Hiến pháp quy định và quyền tiếp cận thông tin.

Quy tắc cũng chỉ ra cách thức mà công chức phải ứng xử trong quá trình thực thi công vụ, cách để tránh xung đột lợi ích và cách ứng xử trong cả môi trường công và tư.

III. Kinh nghiêm, đóng góp của các tổ chức quốc tế trong việc xây dựng và thực hiện quy tắc ứng xử:

1. Khung quản lý liêm chính của OECD:

   Khung quản lý liêm chính của OECD được xây dựng với 12 nguyên tắc về quản lý đạo đức trong dịch vụ công. Tất cả những nguyên tắc này đều hướng tới việc thúc đẩy những ứng xử đạo đức trong hoạt động công vụ.

   Về tính chất và định hướng nội dung của quy tắc ứng xử:

   - Xung đột lợi ích: Những hướng dẫn của OECD về vấn đền xung đột lợi ích tỏ ra rất có hiệu quả với các quốc gia thành viên. Chúng bao gồm một bộ tiêu chuẩn quốc tế toàn diện, có thể giúp các quốc gia thúc đẩy liêm chính và những tiêu chuẩn ứng xử cao trong khu vực công. Đối với những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ xung đột lợi ích, OECD đưa ra những nguyên tắc cơ bản để quản lý xung đột lợi ích, đó là phục vụ lợi ích công, tăng cường tính minh bạch và thúc đẩy trách nhiệm cá nhân.

- Quà tặng: Bộ quy tắc cần mô tả một cách chi tiết về tính chất, loại, giá trị và điều kiện mà quà tặng có thể được nhận hoặc phải được từ chối; quà tặng nào phải báo cáo và quà tặng nào không cần báo cáo. Bên cạnh giá trị của quà tặng, điều quan trọng khác cần quan tâm là hoàn cảnh mà món quà được đưa và nhận. Nói cách khác, mối quan hệ giữa người đưa và người nhận là quà gì. Nếu món quà đưa cho công chức vì lý do cá nhân chứ không phải vì vị trí và quyền hạn của người đó trong tổ chức thì câu hỏi đặt ra là liệu mối quan hệ giữa người đưa và người nhận quà có làm mất đi sự liêm chính của công chức hay không.

2. Hướng dẫn kỹ thuật nhằm thực hiện Công ướng Liên hợp quốc về Chống tham nhũng:

Về tính chất và định hướng nội dung của bộ quy tắc ứng xử:

- Xung đột lợi ích: Một điều quan trọng mà bộ quy tắc phải đề cập đến đó là xung đột lợi ích về tài chính hoặc xung đột lợi ích phi tài chính. Hướng dẫn kỹ thuật cũng cho rằng, cần phải xem xét một cách đặc biệt một số vấn đề trong mối liên hệ với xung đột lợi ích: vị trí không phù hợp với năng lực trong tổ chức; lợi ích và tài sản cần kê khai; ai là người chịu trách nhiệm tiếp nhận, xác minh thông tin; ai sẽ là người chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát và bảo đảm tuân thủ và có cần công khai các bản kê khai hay không.

- Quà tặng: Một số nội dung cần được điều chỉnh trong bộ quy tắc ứng xử: có cần xin phép trước khi nhận quà không; những thông tin cần kê khai khi nhận quà; ai là người có quyền tiếp cận thông tin về kê khai quà tặng; việc xác minh thông tin và xử lý vi phạm. Mọi quà tặng đã được đưa và nhận cần phải được lưu hồ sơ và giá trị tối thiểu đối với quà tặng phải kê khai, xin phép được nhận.

3. Bộ quy tắc ứng xử quốc tế:

Về tính chất và nội dung của bộ quy tắc ứng xử:

- Xung đột lợi ích: Công chức không được lạm dụng chức vụ, quyền hạn của mình để có được lợi thế hoặc lợi ích tài chính bất hợp pháp cho mình và gia đình mình; không được tham gia vào bất kỳ giao dịch nào, tiếp nhận vị trí hay trách nhiệm nào hoặc có bất kỳ lợi ích tài chính nào không tương thích với chức trách, nhiệm vụ của mình.

- Quà tặng: Công chức không được đòi hoặc nhân, trực tiếp hoặc gián tiếp, bất kỳ quà tặng hoặc sự ưu đãi nào mà có thể ảnh hưởng đến quyết định, sự phán xét hoặc cách thức thực hiện công vụ của mình.

- Bí mật thông tin: Những thông tin bí mật do công chức nắm giữ cần phải luôn được giữ bí mât, trong quá trình giữ chức vụ và sau khi hết nhiệm kỳ công tác. Trường hợp duy nhất mà công chức có thể phá vỡ quy định này là khi có lệnh của tòa án hoặc do thực hiện quy định của pháp luật.

- Hoạt động chính trị: Công chức không được để các hoạt động chính trị của mình ảnh hưởng đến các mục tiêu và kết quả việc thực hiện công vụ của mình và dẫn đến mất lòng tin về tính công bằng của mình trong khi thực thi công vụ.

- Kê khai tài sản: Công chức phải kê khai mọi tài sản và các khoản nợ của mình và của vợ hoặc chồng và những người phụ thuộc nếu có.

- Việc làm sau khi thôi việc: Công chức sau khi không làm việc cho cơ quan công vụ nữa thì phải tuân thủ những quy định về chống lạm dụng vị trí, quyền hạn trước đó của mình để kiếm lợi không chính đáng.

Về thực tiễn tốt của các quốc gia trong việc thực hiện bộ quy tắc ứng xử:

- Về các biện pháp nhằm đảm bảo trách nhiệm giải trình: Đa số các quốc gia đều báo cáo rằng chính sách pháp luật của quốc gia mình đều đã có các quy định nhằm đảm bảo trách nhiệm giải trình của công chức về hành vi, quyết định mà họ thực hiện khi thi hành công vụ. Đồng thời, yêu cầu các công chức phải giải trình về những quyết định và hành vi hành chính đã được tiến hành mà ảnh hưởng đến lợi ích của công dân. Các biện pháp xử lý vi phạm được áp dụng đối với những loại hành vi vi phạm pháp luật hoặc vi phạm đạo đức.

- Về vấn đề xung đột lợi ích: Đa số các quốc gia đều báo cáo rằng chính sách và pháp luật trong nước của mình đã quy định về các biện pháp nhằm ngăn chặn việc công chức sử dụng chức vụ, ảnh hưởng và tri thức của mình vào những mục đích không đúng đắn. Đồng thời cũng có quy định nhằm ngăn ngừa việc công chức sử dụng chức vụ, quyền hạn của mình để đạt được những lợi ích cho riêng mình hoặc cho gia đình mình. Một số quốc gia báo cáo rằng luật pháp trong nước của họ đã có quy định yêu cầu công chức, trong trường hợp có nảy sinh xung đột lợi ích, phải kê khai về những lợi ích thu được qua hoạt động kinh doanh, thương mại, tài chính và các hoạt động khác được thực hiện nhằm mục đích kiếm tiền.

- Vấn đề kê khai tài sản: Đa số các quốc gia được khảo sát đều có quy định yêu cầu công chức chũng như vợ hoặc chồng, con cái chưa thành niên của công chức phải kê khai tài sản, các khoản nợ và các hóa đơn hoàn thuế. Nhiều quốc gia đã thành lập những cơ quan chuyên trách để theo dõi và đánh giá việc kê khai tài sản của công chức. Đa số các quốc gia đều có quy định cụ thể đề phòng, chống hành vi làm giàu bất hợp pháp.

- Về các quy định của pháp luật liên quan đến quy tắc ứng xử và quy tắc đạo đức của công chức:

+ Cuba báo cáo rằng chính sách quốc gia của chính phủ luôn chú trọng tất cả các biện pháp hướng tới việc đảm bảo sao cho công chức các cấp đều thực hiện nhiệm vụ công bằng sự liêm chính. Để đạt được điều đó, Hiến pháp quy định những nguyên tắc chung cho mọi công dân bất kể địa vị. Luật hình sự cũng đưa ra những hình phạt nghiêm khắc, bao gồm cả tịch thu tài sản, đối với những tội phạm liên quan đến lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, lạm dụng chức quyền và các tội phạm có liên quan khác. Hành vi làm giàu bất hợp pháp cũng bị xử lý nghiêm khắc.

+ Ở Đức, để đảm bảo hành vi đúng đắn của công chức trong khi thực thi công vụ, các cơ quan chính quyền ở cấp liên bang và cấp địa phương đã tiến hành nhiều biện pháp dựa trên cơ sở các nguyên tắc và quy định điều chỉnh đối với khu vực công. Đối với các bộ và các cơ quan hành chính cấp bang, những biện pháp đó được đưa vào Chỉ thị của Chính phủ liên bang về phòng ngừa tham nhũng trong các cơ quan liên bang ngày 17/6/1998.

+ Ở Mexico, chính sách quốc gia về đạo đức và ứng xử của công chức được bao trùm trong Hiến pháp chính trị và Luật liên bang về Trách nhiệm của công chức. Trong một bang pháp quyền, mọi hoạt động của các cơ quan công quyền được thực hiện thoe quy định của pháp luật và các cơ quan này phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thực hiện quyền hạn của mình. Pháp luật đòi hỏi mọi công chức phải đáng tin cậy. Trách nhiệm giải trình của họ sẽ không thể thấy được trong thực tiễn nếu những quy định về chúng chỉ đơn thuần là nằm trên giấy tờ mà không thực hiện, khi việc vi phạm không bị xử lý hoặc việc xử lý không hiệu quả. Do đó để đảm bảo rằng công chức thể hiện được sự trung thực, trung thành, công bằng và hiệu quả trong khi thực thi công vụ thì cần có những chế tài xử phạt khi họ không thực hiện đứng những nghĩa vụ của mình.

4. Bộ quy tắc ứng xử mẫu:

Về phần mở đầu:

Bộ quy tắc mẫu đã đưa ra định nghĩa cho thuật ngữ “công chức” và giải thích rõ về đối tượng áp dụng; nêu rõ mục tiêu của Bộ quy tắc là thiết lập một bộ tiêu chuẩn về liêm chính và ứng xử. Điều đáng lưu ý là Bộ quy tắc mẫu này không chỉ có thể áp dụng với công chức trong khu vực công mà còn có thể áp dụng cho cả những người trong khu vực tư.

Về nội dung:

- Xung đột lợi ích: Điều khoản về xung đột lợi ích bắt đầu bằng việc định nghĩa rằng xung đột lợi ích là bất kỳ tình huống nào mà ở đó công chức có lợi ích cá nhân và nó ảnh hưởng hoặc có thể ảnh hưởng đến tính khách quan của công chức khi thực thi công vụ. Lợi ích cá nhân được định nghĩa bao gồm một lợi nhuận hoặc ưu đãi cho gia đình, họ hàng, bạn bè của công chưc hoặc bất kỳ người nào hoặc tổ chức nào có quan hệ chính trị hoặc kinh doanh gần gũi với công chức.

- Quà tặng: Công chức không được nhận hoặc đòi hỏi quà cáp, sự ưu đãi, thiện chí và bất kỳ lợi nhuận nào khác cho mình hoặc gia đình, họ hàng, bạn bè cũng như tổ chức mà mình có mối quan hệ gần gũi, những điều có thể dẫn đến việc công chức bị tác động trong quá trình ra quyết định của mình. Công chức không được nhận quà với lý do là dùng nó để làm bằng chứng đưa hối lộ. Nếu món quà đã được đưa và không thể trả lại thì nó phải được giữ lại làm bằng chứng và phải báo cáo cấp trên hoặc cảnh sát càng sớm càng tốt.

Đã xem 443 lần