Chủ nhật, 24 Tháng 7 2016 03:36

Vai trò hoạch định chính sách công

(Ảnh minh họa) (Ảnh minh họa)

1. Khái niệm hoạch định chính sách công

Hoạch định chính sách công được hiểu là việc xây dựng một chính sách mới theo yêu cầu quản lý. Chính sách công được hoạch định mới phải bao gồm cả mục tiêu và biện pháp mới, trong đó quyết định nhất là mục tiêu mới được chủ thể xác định cần phải theo đuổi. Như vậy việc bổ sung mục tiêu và điều chỉnh biện pháp chính sách cho phù hợp với điều kiện thực tế theo thời gian sẽ không được coi là hoạch định chính sách mới. Ví dụ từ “chính sách phát triển một nền kinh tế đóng”, Nhà nước tiến hành hoạch định chính sách mới: “chính sách phát triển nền kinh tế mở”. Đây là hai chính sách khác nhau. Trong chính sách mở cửa thì quan hệ giữa nước ta với các nước trong khối ASEAN và với các nước khác ngoài khối cũng được coi là những chính sách khác nhau. Song lộ trình vận động của các mối quan hệ đối ngoại từ thấp đến cao, của việc cắt giảm thuế xuất, nhập khẩu đối với các nước trong khối không được coi là hoạch định chính sách mà chỉ là điều chỉnh chính sách.

Từ những luận giải trên đây, có thể đi đến quan niệm về hoạch định chính sách công là toàn bộ quá trình nghiên cứu, xây dựng và ban hành đầy đủ một chính sách công. Sau khi ban hành, chính sách công sẽ có hiệu lực thực thi với mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội. Giá trị pháp lý của chính sách công được thể hiện ở thể thức, nội dung và thẩm quyền ban hành của cơ quan nhà nước.

2. Vai trò của hoạch định chính sách công

Hoạch định chính sách công có vai trò đặc biệt quan trọng trong chu trình chính sách. Hoạch định chính sách công là điểm khởi đầu trong tiến trình chính sách nhằm cho ra đời một chính sách công có tác dụng tích cực đến đi sống kinh tế - xã hội. Tuy chính sách công tồn tại thường xuyên và có liên hệ mật thiết với đời sống xã hội, nhưng nó không phải là sản phẩm xã hội giống như các sản phẩm vật chất, dịch vụ tiêu dùng khác, mà là một trong những loại sản phẩm đặc biệt của hoạt động quản lý nhà nước khi chủ thể quản lý xác lập một ý chí (ra quyết định chính sách) để ứng phó với các biến cố nảy sinh làm hạn chế đến mục tiêu phát triển. Như vậy, với cách tiếp cận theo kết quả hoạt động, hoạch định chính sách công được coi là quá trình tạo ra một sản phẩm quản lý của bộ máy nhà nước. Khi đã là sản phẩm, chính sách lại có tính năng sử dụng như các sản phẩm xã hội khác. Trong trường hợp này, chính sách công có tính năng của môt công cụ quản lý vĩ mô giúp nhà nước vừa định hướng, vừa khuyến khích, vừa điều tiết các chủ thể và quả trình vận động phát triển về kinh tế - xã hội. Xét trên cả hai phương diện đó thì hoạch định chính sách công được xem là chất liệu của đầu vào của hoạt động quản lý nhà nước và cũng là kết quả đầu ra của quá trình này. Theo cách nhận thức này sẽ thấy được tầm quan trọng đặc biệt của hoạch định chính sách công.

Hoạch định chính sách công cũng được coi là quá trình xây dựng một loại quyết định quản lý đặc biệt của nhà nước nhằm thực hiện mục tiêu trước mắt và lâu dài. Nếu quyết định chính sách công khoa học, hợp lý sẽ giúp cho nhà nước và người dân có được nhiều thuận lợi trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội. Còn nếu sai sẽ làm cho các chủ thể không những mất phương hướng trong quá trình hành động, mà còn gây những hậu quả xấu vì những tác động trái quy luật do chính sách tạo ra. Những tổn hại này không chỉ mang tính nhất thời, cục bộ, mà nó ảnh hưởng lâu dài, sâu sắc đến nhiều lĩnh vực trong đời sống nhân dân. Một so sánh về tác động không tốt của chính sách công đối với phát triển kinh tê Việt Nam cho thấy vẫn có thể được mùa ở miền Nam, nếu xảy ra hạn hán miền Bắc, hoặc nếu xảy ra bão lụt ở miền Nam vẫn có thể được mùa ở miển Bắc, nhưng nếu một chính sách sai làm mất mùa trên cả nước. Với những ảnh hưởng lớn của chính sách công đối với phát triển xã hội, các nhà hoạch định cần hết sức cẩn trọng trong nghiên cứu xây dựng chính sách để có được những chính sách công tốt nhất.

Vai trò của hoạch định chính sách công được thể hiện trên những phương diện sau đây:

2.1. Hoạch định chính sách công mở đường cho cả tiến trình chính sách

Chu trình chính sách công được xem như một vòng xoáy ốc theo hướng ngày càng hoàn thiện, trong đó hoạch định chính sách công được xem là bước chuyển lên bậc cao hơn trong mỗi chu trình. Những vấn đề được đúc kết trong cả tiến trình chính sách sẽ làm nền tảng để củng cố, xây dựng chính sách cho kỳ sau. Theo cách tiếp cận này, hoạch định chính sách công được coi như điểm khởi đầu cho một tiến trình chính sách.

2.2. Hoạch định chính sách làm khởi xướng những vấn đề mà xã hội quan tâm

Vấn đề tồn tại trong đời sống xã hội rất phong phú, đa dạng và vận động không ngừng theo các quy luật khách quan. Mỗi loại vấn đề có liên quan đến một hay nhiều quá trình kinh tế - xã hội và được giải quyết bằng các công cụ và cách thức khác nhau. Có những vấn đề nảy sinh và tồn tại theo quy luật, nó tác động có kỳ hạn đến mục tiêu phát triển cần phải được giải quyết bằng chính sách. Điều này có thể nhận biết được qua nội dung chính sách công như lý do ban hành chính sách hay lựa chọn vấn đề chính sách. Đây là vấn đề có ý nghĩa mang tính nền tảng của hoạch định chính sách.

2.3. Hoạch định chính sách công làm tăng niềm tin của người dân vào nhà nước

Hoạch định chính sách công khởi xướng những vấn đề chính sách, đó là những nhu cầu bức xúc cần được đáp ứng để duy trì hoạt động xã hội theo định hướng. Nếu những vấn đề chính sách công đưa ra phù hợp với yêu cầu giải quyết của dân chúng sẽ làm cho họ yên tâm đi theo nhà nước. Nếu như các vấn đề chính sách công nêu lên được giải quyết nhanh, có hiệu quả bằng chính sách sẽ càng củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo, điều hành của nhà nước.

2.4. Hoạch định chính sách công thu hút sự tham gia thực hiện mục tiêu chung của các cơ quan chức năng trong hệ thống

Các hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra rộng khắp trên địa bàn cả nước, đồng thời cũng diễn ra theo ngành, theo cấp độ quản lý. Nếu không điều tiết được các hoạt động đó một cách hợp lý, khoa học thì rất khó đạt được mục tiêu phát triển chung, nhưng khi có chính sách, các hoạt động cụ thể sẽ được định hướng về cả mục tiêu và biện pháp. Mặc dù mỗi cơ quan quản lý nhà nước đều phải thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao một cách độc lập, song nếu có chính sách, các cơ quan này sẽ phải liên hệ, phối hợp với nhau để thực hiện mục tiêu quản lý chung theo quy định.

2.5. Hoạch định chính sách công sẽ truyền dẫn cơ chế quản lý của nhà nước đến các đối tượng

Để quản lý có kết quả các hoạt động kinh tế - xã hội, nhà nước phải chủ động tạo lập cơ chế vận động thích hợp với từng điều kiện không gian và thời gian. Cơ chế vận động bao gồm cơ chế vận hành của nền kinh tế tồn tại theo các quy luật và cơ chế quản lý do nhà nước lựa chọn. Nếu cơ chế quản lý tương thích với cơ chế vận hành của nền kinh tế hay trình độ phát triển của xã hội sẽ thúc đẩy kinh tế, xã hội phát triển, còn ngược lại nó sẽ kìm hãm các quá trình vận động. Nhận thức đầy đủ về vai trò chính sách như trên giúp chúng ta có ý thức hơn khi nghiên cứu xây dựng chính sách, để các chính sách được hoạch định ngày càng gần với tiêu chuẩn của một chính sách tốt.

Tuy nhiên, vai trò hoạch định chính sách công phải dựa trên các nguyên tắc cụ thể, bởi các nguyên tắc này là những quy định bắt buộc mà các nhà hoạch định phải tuân theo trong quá trình làm chính sách. Tùy theo định hướng chính trị và các điểu kiện kinh tế, văn hoá, xã hội của mỗi quốc gia để lựa chọn hệ thống nguyên tắc thích hợp, song có một số nguyên tắc được nhiều quốc gia thực hiện, bao gồm:

- Nguyên tắc vì lợi ích công cộng, đây được xem là nguyên tắc hàng đầu của một chính sách, vì nó xuất phát từ đặc trưng cơ bản của chính sách công.

- Nguyên tắc hệ thống nhằm bảo đảm cho mục tiêu, biện pháp của chính sách công được phát huy, vì nó không gây ra mâu thuẫn trong hệ thống.

- Nguyên tắc hiện thực nhằm bảo đảm cho chính sách công được ban hành phù hợp với các điều kiện hiện có, làm cho chính sách có tính khả thi cao và bảo đảm được tính kế thừa, liên tục trong hệ thống.

- Nguyên tắc quyết định đa số nhằm bảo đảm rằng chính sách công được làm cho mọi người và được xây dựng bởi nhiều người. Theo nguyên tắc này có thể minh họa sơ đồ hoạch định chính sách công qua Sơ đồ sau đây:

Đã xem 9510 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành