Thứ bảy, 08 Tháng 4 2017 08:29

Dự báo về tình hình tội phạm tham nhũng có yếu tố nước ngoài

Tội phạm tham nhũng có yếu tố nước ngoài diễn ra phổ biến và ngày càng có xu thế lây làm phát triển trên thế giới bởi vì: Các hợp đồng kinh tế nước ngoài (hợp đồng quốc tế) thường có giá trị lớn (hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu USD) nên số tiền các đối tượng có thể tham nhũng từ đây cũng lớn. Điển hình như vụ việc của BAE (là tập đoàn sản xuất vũ khí lớn nhất của Anh, Châu Âu và sản xuất vũ khí lớn thứ hai thế giới), BAE chuyên cung cấp các thiết bị quân sự từ tàu chiến, tàu ngầm, máy bay chiến đấu, xe tăng đến rada, thiết bị điện tử và hệ thống vũ khí dẫn đường... Năm 1999, Tập đoàn BAE đã lập một quỹ đen trị giá 200 triệu USD để hối lộ quan chức có trách nhiệm của Nam Phi nhằm thuyết phục chính quyền Nam Phi mua máy bay Hawk của Anh thay vì một loại máy bay khác có giá rẻ hơn của Italia.

Sau Nam Phi, năm 2001, Tandania, một trong những nước nghèo nhất thế giới đã bất ngờ quyết định mua hệ thống kiểm soát không lưu quân sự từ BAE, trong khi quốc gia này không có máy bay chiến đấu và chỉ cần hệ thống kiểm soát dân sự nhằm phát triển công nghiệp hàng không phục vụ du lịch. Vào năm 2004, Tập đoàn này đã bị điều tra trong thương vụ bán hơn 100 máy bay chiến đấu cho Arập Xêút vào năm 1985, trong đó BAE bị cho là đã đút lót một số thành viên của Hoàng gia nước này và người trung gian để đổi lấy các hợp đồng có lợi. Việc điều tra đã được Thủ tướng Anh lúc bấy giờ (Tony Blair) quyết định ngừng lại và hai năm sau do những áp lực từ Anh và Arập Xêút.

Cục phòng ngừa gian lận nghiêm trọng của Chính phủ Anh (SFO) cũng đã phát hiện, điều tra một số vụ án tham nhũng ở nước ngoài như vụ án đưa hối lộ ở Côtxta Rica để nhận thầu; vụ việc nhận hối lộ 750.000 bảng Anh từ một Công ty tại Cônggô của hai vị cố vấn pháp luật Anh. Gần đây nhất (22-11-2009), mới xử lý vụ tham nhũng liên quan tới một quan chức Nigiêria bị cáo buộc có 170 hành vi về tham nhũng và rửa tiền có xuất xứ từ nước Anh...

Mặt khác, tội phạm tham nhũng có yếu tố nước ngoài diễn ra phổ biến và ngày càng có xu thế lây lan, phát triển trên thế giới còn bởi vì công tác phát hiện, điều tra, xử lý loại tội phạm này rất khó khăn, liên quan đến yếu tố pháp luật, lãnh thổ. Bên cạnh đó, đối tượng phạm tội thường tính toán trước thủ đoạn phạm tội, che giấu tội phạm và trốn tránh trách nhiệm pháp lý. Cụ thể như tính toán địa bàn phạm tội là những nước không có hoặc chưa có hiệp định tương trợ tư pháp để khi bị phát hiện, các cơ quan chức năng sẽ khó hoặc không xử lý được tội phạm.

Tội phạm tham nhũng nói chung, tội phạm tham nhũng có yếu tố nước ngoài nói riêng tiếp tục diễn biến phức tạp, phạm vi lan rộng sang các lĩnh vực của đời sống xã hội. Quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng, đầu tư nước ngoài ngày càng tăng tạo ra dòng luân chuyển tài chính mạnh mẽ giữa Việt Nam và các nước trong khu vực, trên thế giới. Cùng với quá trình đó, môi trường kinh tế cạnh tranh gay gắt, khốc liệt, không chỉ giữa các thành phần, công ty trong nước, mà còn mang yếu tố quốc tế và khu vực. Bên cạnh đó, những khó khăn của nền kinh tế do suy thoái liên tiếp mấy năm qua đã gây ra những tác động tiêu cực, tạo thành những “lỗ hổng” và sự khiếm khuyết về cơ chế, chính sách bộc lộ ra, tạo môi trường, điều kiện tốt cho tham nhũng bộc lộ, phát sinh, phát triển. Mặt khác, trong xu thế mới, nhiều lĩnh vực vốn được coi là truyền thống, thuộc chức năng công của Nhà nước như y tế, giáo dục, hành chính... nay được xã hội hóa từng phần, cùng với xu hướng đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, khiến cho tham nhũng xảy ra, lây lan, phát triển trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Từ cơ sở phân tích trên đây, có thể thấy sự câu kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp, tổ chức tài chính, kinh tế với những người có chức vụ, quyền hạn, hình thành tội phạm tham nhũng đang trở thành một đặc điểm nổi bật của tội phạm tham nhũng trong giai đoạn hiện nay. Tham nhũng xảy ra nhiều và ngày càng trở nên phổ biến ở các doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là các doanh nghiệp trong quá trình cổ phần hóa (thể hiện dưới nhiều thủ đoạn khác nhau như: định giá tài sản thấp, sửa chữa, thay đổi hệ thống hóa đơn, chứng từ... trước thời điểm cổ phần hóa để trục lợi).

Nạn “tham nhũng chính sách”, chạy chức, chạy quyền tồn tại ở nhiều nơi, nhiều lĩnh vực, về thể chế quản lý kinh tế - xã hội vẫn tồn tại cơ chế “xin - cho” trong phân bổ nguồn lực, dẫn đến tham nhũng, thất thoát, lãng phí trong tất cả các khâu và lĩnh vực quản lý; tài sản của Đảng, Nhà nước và nhân dân đều bị xâm hại, nhất là trong lĩnh vực quản lý tài chính, đất đai, tài nguyên khoáng sản, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm tài sản, phương tiện công.

Xu hướng vận động trên của tội phạm tham nhũng làm cho cuộc đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này ngày càng quyết liệt, đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ và trách nhiệm đối với các cấp, các ngành và cả hệ thống chính trị ở nước ta.

“Tham nhũng quyền lực”, tham nhũng lớn ngày càng nghiêm trọng. Phát triển kinh tế nhiều thành phần trong bối cảnh hội nhập quốc tế, nhân tố kinh tế tư bản chủ nghĩa thể hiện ngày càng đậm nét ở Việt Nam khiến cho những hành vi tham nhũng nhỏ nhặt, tham nhũng vặt vốn tồn tại lâu nay ở nền kinh tế từ tập trung, quan liêu bao cấp chuyển đổi từng bước sang nền kinh tế thị trường cùng với yếu tố văn hóa phương Đông vốn có sẽ bị hạn chế dần. Các vụ án tham nhũng gây thiệt hại lớn về tài sản của Nhà nước, tạo sự bức xúc trong nhân dân sẽ diễn biến theo chiều hướng gia tăng.

Không chỉ ở nước ta, “tham nhũng quyền lực”, tham nhũng lớn trên thực tế xảy ra ở nhiều nước trên thế giới. Chu Chí Cương, nguyên ủy viên Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm ủy ban Ngân sách Quốc hội Trung Quốc, Thứ trưởng Bộ Tài chính đã bị các công tố viên cáo buộc tội ông này trong thời gian giữ các chức vụ Trợ lý Bộ trưởng Tài chính và Thứ trưởng Bộ Tài chính từ tháng 1-2000 đến tháng 3-2008 đã lợi dụng chức quyền để giúp một số người trục lợi trong kinh doanh, hoặc được bổ nhiệm vào các chức vụ quan trọng trong chính quyền. Đổi lại, ông nhận tiền và tài sản hối lộ trị giá lên tới 7,44 triệu nhân dân tệ (1,09 triệu USD). Sau khi những việc làm sai trái của Chu Chí Cương bị phát giác, người ta mới thấy hết chân dung của một cán bộ cấp cao: Lợi dụng quyền lực của mình để ban phát quyền lực cho người này, người kia để đổi lấy những khoản tiền bồi dưỡng hậu hĩnh; lợi dụng chức quyền để tạo quyền lợi cho người thân; nhận hối lộ bằng nhà cửa hoặc trên danh nghĩa mua nhà giá rẻ. Tại Ukraina, Viện Kiểm sát tối cao nước này phối hợp với Cơ quan An ninh quốc gia bắt giữ Thứ trưởng Bộ Bảo vệ môi trường Bogdan Presnher (ngày 1-6-2010) để xử lý về tội danh nhận hối lộ với số lượng đặc biệt lớn. Kết quả điều tra cho thấy, ông này nhận hối lộ để tác động cho một vụ bổ nhiệm lãnh dạo cấp tỉnh. Hai ví dụ trên đây điển hình cho tham nhũng quyền lực.

“Tham nhũng quyền lực” diễn ra phổ biến dưới một số hình thức cơ bản: Thứ nhất, lợi dụng, lạm dụng chức vụ, quyền hạn, làm hoặc không làm theo chức trách, nhiệm vụ, công vụ được giao, gây ảnh hưởng, thậm chí can thiệp vào các hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp... trong các công trình, dự án để vụ lợi. Thứ hai, tác động, điều chỉnh, thậm chí đưa ra chính sách vì động cơ vụ lợi cho mình và cho một nhóm lợi ích, êkíp. Thứ hai, hiện tượng “chạy chức, chạy quyền”, cấp dưới hối lộ cấp trên, người có chức vụ thấp hối lộ người có chức vụ cao, dùng lợi ích vật chất bằng mọi cách để đạt tham vọng về quyền lực chính trị, về chức vụ, địa vị cụ thể... sẽ tiếp tục diễn ra một cách phổ biến với tính chất, mức độ ngày càng nghiêm trọng trong xã hội.

Nói tóm lại, “tham nhũng quyền lực”, tham nhũng lớn là những loại tham nhũng nguy hiểm nhất, để lại hậu quả to lớn nhất. Cần có quyết tâm chính trị, có cơ chế, chính sách, tổ chức, cơ quan, đơn vị chuyên trách đủ mạnh, đủ thẩm quyền để phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn.

Xuất hiện nhiều các vụ án tham nhũng lớn trong các tập đoàn, tổng công ty nhà nước, gây thiệt hại lớn về tài sản và cán bộ, tạo dư luận xấu trong nhân dân, làm giảm sút niềm tin của nhân dân vào uy tín lãnh đạo của Đảng và vai trò quản lý của Nhà nước. Hiện nay, cả nước còn 1.309 doanh nghiệp nhà nước (tính đến tháng 10-2011, theo kế hoạch đến năm 2015 cả nước sẽ còn 692 doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước). Nhìn chung, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước chưa tương xứng với nguồn lực phân bổ, còn nhiều doanh nghiệp thua lỗ, lãng phí, thất thoát nguồn lực còn lớn, nhất là trong lĩnh vực khai thác, chế biến, xuất khẩu tài nguyên khoáng sản, xây dựng cơ bản. Một số tập đoàn, tổng công ty nhà nước đã thành lập các công ty con và đầu tư những lĩnh vực ngoài nhiệm vụ chính được giao nhưng thiếu kiểm soát chặt chẽ, làm phân tán nguồn lực, ảnh hưởng đến việc sử dụng vốn của Nhà nước, nhiều doanh nghiệp làm ăn thua lỗ. Cơ chế, chính sách, pháp luật cho tổ chức và hoạt động của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước trong tình hình hiện nay còn nhiều bất cập, chưa theo kịp những diễn biến mói của nền kinh tế.

Quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ, kéo theo đó là các tập đoàn kinh tế, các tổ chức tài chính, vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam; các doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài. Xét từ thực trạng, tình hình, đặc điểm của chủ thể, đối tượng và môi trường kinh tế - xã hội, có thể cho phép dự báo các vụ án tham nhũng trong các tập đoàn, tổng công ty nhà nước sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, với những vụ án lớn, gây thiệt hại lớn về tài sản, làm giảm sút niềm tin của nhân dân vào Đảng, Nhà nước. Các vụ án tham nhũng tại Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam; Tổng Công ty hàng hải Việt Nam và dấu hiệu sai phạm tại một số doanh nghiệp lớn của Nhà nước thời gian qua là những ví dụ điển hình.

Xuất hiện mạnh mẽ xu hướng tham nhũng trong lĩnh vực đầu tư nước ngoài, trong các chương trình, dự án, các hoạt động kinh tế, xã hội có nguồn vốn, tài sản từ nước ngoài. Việc các nguồn vốn nước ngoài được đầu tư vào Việt Nam trong điều kiện hệ thống pháp luật của chúng ta chưa hoàn chỉnh, kinh nghiệm vận hành nền kinh tế thị trường chưa nhiều, cơ chế quản lý lỏng lẻo, trình độ quản lý kinh tế non kém, bất cập là điều kiện thuận lợi để bọn tội phạm lợi dụng chiếm đoạt tài sản. Các thủ đoạn phổ biến: Xây dựng các dự án đầu tư kinh tế - xã hội gian dối; đưa hối lộ để dự án được đầu tư bằng nguồn vốn ODA, bằng vốn viện trợ không hoàn lại; thông đồng chủ đầu tư, nhà thầu, các đơn vị tư vấn, khảo sát, thiết kế, lập dự toán, thi công, thẩm định, giám sát... để chiếm đoạt tài sản ở tất cả các khâu, các giai đoạn thực hiện dự án; lập dự toán vừa phải để được phê duyệt, sau đó lấy lý do phát sinh thêm khối lượng công việc, giá nguyên vật liệu tăng để bổ sung kinh phí đầu tư, thực chất là để rút tiền chiếm hưởng cá nhân; tổ chức đấu thầu hạn chế, chào hàng cạnh tranh giả tạo, chia nhiều nhà thầu phụ, chia nhỏ gói thầu, chỉ định thầu để nhận hối lộ .

Với việc đầu tư của các tập đoàn tài chính, các tập đoàn kinh tế xuyên quốc gia vào thị trường Việt Nam, tội phạm tham nhũng có cơ hội nhiều hơn trong việc đưa ra những thông tin sai lệch về tình hình tài chính của doanh nghiệp để mua bán cổ phiếu, thu lợi bất chính; sử dụng thông tin nội gián để vơ vét, đầu cơ cổ phiếu; lợi dụng hoạt động của thị trường chứng khoán để rửa tiền.

Từ xu hướng nêu trên dẫn đến hệ quả là sự liên kết, móc nối giữa đối tượng trong nước và đối tượng nước ngoài để thực hiện hành vi tham nhũng ngày càng chặt chẽ, diễn ra phổ biến, thậm chí mang tính tổ chức, được che đậy bằng nhiều thủ đoạn tinh vi. Thiệt hại về tài sản trong các vụ án tham nhũng có yếu tố nước ngoài diễn biến theo xu hướng ngày càng lớn, thậm chí có những vụ án gây thiệt hại đặc biệt lớn đối với tài sản nhà nước.

Đã xem 257 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành