Thứ ba, 11 Tháng 4 2017 03:30

Sự khác biệt trong luật bồi thường thiệt hại của nhà nước của Liên bang Nga

(Ảnh minh họa) (Ảnh minh họa)

Hiện tượng oan, sai trong hoạt động tố tụng không chỉ xảy ra ở nước ta hay cá biệt ở một nước thuộc một truyền thống pháp luật cụ thể nào mà hiện tượng này tồn tại một cách khách quan trong hoạt động tố tụng của mọi nước trên thế giới, chỉ khác ở chỗ là nó xảy ra nhiều hay ít, với mức độ nghiêm trọng khác nhau: Mức độ quan tâm và cách tiếp cận giải quyết oan sai của các nước khác nhau có những điểm khác biệt.

Về phạm vi bồi thường trong lĩnh vực hoạt động công quyền, pháp luật các nước cũng có quy định khác nhau. Có nước pháp luật quy định Nhà nước có trách nhiệm bồi thường trong cả ba lĩnh vực là hành pháp, tư pháp và lập pháp như Nhật Bản[1] hoặc Canada; có nước pháp luật quy định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực hành pháp và tư pháp như Trung Quốc[2]. Pháp luật Mỹ chỉ quy định Nhà nước có trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực quản lý hành chính.

Ở bài viết này chúng tôi xin giới thiệu đến pháp luật về bồi thường thiệt hại của nhà nước của Liên Bang Nga. Đây cũng là điểm khác biệt giữa luật bồi thường thiệt hại của Liên Bang Nga trong hoạt động tố tụng hình sự so với nhiều nước khác. Đa số các nước chỉ quy định trách nhiệm bồi thường trong các lĩnh vực nói chung, nhưng cũng rất hạn chế chỉ liên quan đến hoạt động xét xử. Tuy nhiên, trong Hiến pháp Liên bang Nga quy định nguyên tắc tất cả đều bình đẳng trước pháp luật và trước Tòa án (Điều 19); những người bị xâm hại quyền lợi đều có quyền được pháp luật bảo vệ và đền bù thiệt hại (Điều 52).

Đặc biệt, vấn đề trách nhiệm của Nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền trong việc bồi thường thiệt hại cho công dân do hành vi trái pháp luật được quy định trong Điều 53 của Hiến pháp Liên bang. Đây là những nguyên tắc hiến định bước đầu tạo nên cơ sở quan trọng trong việc bồi thường thiệt hại đối với những hành vi vi phạm do các cơ quan và cá nhân có thẩm quyền gây ra. Theo quy định của Điều này, mỗi người đều có quyền được Nhà nước đền bù thiệt hại do những hành vi trái pháp luật của các cơ quan nhà nước và cá nhân có thẩm quyền gây ra.

Bộ luật dân sự Liên bang Nga (Điều 1069) quy định trách nhiệm bồi thường thiệt hại của các cơ quan điều tra,Kiểm sát và Tòa án do các hành vi trái pháp luật như: buộc tội không có căn cứ, truy cứu trách nhiệm người vô tội, bắt giam trái pháp luật... Trên thực tế, pháp luật không quy định cơ chế đền bù thiệt hại do các loại hành vi này gây ra.

Theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự Liên bang Nga năm 2001, người bị oan có quyền minh oan. Quyền được minh oan bao gồm quyền được bồi thường thiệt hại về tài sản, khắc phục hậu quả về tinh thần và phục hồi quyền lao động, hưu trí, nhà ở và các quyền khác. Minh oan được quy định cụ thể trong các điều từ Điều 133 đến Điều 139 Bộ luật tố tụng hình sự Liền bang Nga năm 2001.

Điều 133. Những căn cứ phát sinh quyền được minh oan

1. Quyền được minh oan bao gồm quyền được bồi thường thiệt hại về tài sản, khắc phục những hậu quả thiệt hại về tinh thần và phục hồi quyền lao động, hưu trí, nhà ở và các quyền khác. Thiệt hại gây ra cho công dân trong quá trình truy cứu trách nhiệm hình sự được Nhà nước bồi thường toàn bộ mà không phụ thuộc đó là dolỗi của cơ quan điều tra ban đầu, Điều tra viên, Dự thẩm viên, Kiểm sát viên hay Tòa án.

2. Những người có quyền được minh oan, trong đó có quyền về bồi thường thiệt hại liên quan đến việc truy cứu trách nhiệm hình sự là:

(1) Bị cáo được Tòa án tuyên không phạm tội; .

(2) Bị cáo, mà việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với họ bị đình chỉ do Công tố viên nhà nước từ chối buộc tội;

(3) Người bị tình nghi, bị can mà việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với họ bị đình chỉ theo các căn cứ quy định tại các điểm 1, 2, 5 và 6 khoản 1 Điều 24 và các điểm 1 và từ 4 đến 6 khoản 1 Điều 27 Bộ luật này;

(4) Người bị kết án, trong trường hợp bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật bị bở hoặc một phần và vụ án bị đình chỉ theo các căn cứ quy định tại điểm 1 và điểm 2 khoản 1 Điều 27 Bộ luật

(5) Người bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, trong trường hợp quyết định của Tòa án về việc áp dụng biện pháp này bị huỷ bỏ do trái pháp luật hoặc không có căn cứ.

3. Bất kỳ người nào bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế tố tụng một cách trái pháp luật trong hoạt động tố tụng. Bảo đảm quyền được bồi thường của người  bị thiệt hại tố tụng đều có quyền được bồi thường thiệt hại theo thủ tục quy định tại mục này

4. Những quy định của Điều này không được áp dụng trong trường hợp những biện pháp cưỡng chế tố tụng hoặc bản án kết tội của tòa án bị hủy bỏ hoặc thay đổi do có quyết định đặc xá hết thời hiệu, do người chưa đủ tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự hoặc vị thành niên mặc dù đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự nhưng do hạn chế về tâm sinh lý và năng lực hành vi không thể hiểu đầy đủ tính chất nguy hiểm của hành vi do mình thực hiện hoặc do luật đã xóa bỏ tội phạm hoặc hình phạt đối với hành vi.

5. Trong những trường hợp khác những vấn đề liên đến bồi thường thiệt hại được giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.

Điều 134. Công nhận quyển được minh oan

1.Tòa án, Dự thẩm viên, điều đình công nhận quyền được minh oan của người được coi là không phạm tội hoặc người được đình chỉ truy cứu trách hình sự. Đồng thời người được minh oan phải được gửi thông báo và giải thích về thủ tục bồi thường thiệt hại liên quan đến việc truy cứu trách nhiệm hình sự.

 2. Trong trường hợp không đủ thông tin về nơi cư trú của những người thừa kế, họ hàng hoặc những người đang sống nương nhờ vào người được minh oan đã chết thì việc thông báo phải được giao cho họ chậm nhất là 05 ngày những người này có mặt tại cơ quan điều  tra ban đầu, cơ quan điều tra dự thẩm hoặc Tòa án...


[1] Xem them chuyên đề về pháp luật bồi thường thiệt hại trong hoạt động tố tụng của Nhật Bản

[2] Xem them chuyên đề về pháp luật bồi thường thiệt hại trong hoạt động tố tụng của Trung Quốc

Đã xem 430 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành