Chủ nhật, 23 Tháng 7 2017 03:05

Trách nhiệm kỷ luật của cán bộ, công chức, viên chức các cơ quan nhà nước

(Ảnh minh họa) (Ảnh minh họa)

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, các thuật ngữ cán bộ, công chức, viên chức xuất hiện tại nhiều văn bản pháp lý khác nhau và tùy từng thời kỳ mà các thuật ngữ này có nghĩa khác nhau. Hiện nay, Luật cán bộ, công chức năm 2008 và Luật viên chức năm 2010 đã xác định tương đối rõ phạm vi những người được gọi là cán bộ, công chức, viên chức. Theo Luật cán bộ, công chức năm 2008 thì những người được coi là cán bộ, công chức không chỉ là những người làm việc trong các cơ quan nhà nước mà còn bao gồm cả những người làm việc trong các cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, của các tổ chức chính trị - xã hội, các đơn vị hành chính sự nghiệp. Tuy nhiên, việc xem xét kỷ luật các cán bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan của Đảng, của các tổ chức chính trị - xã hội được thực hiện theo quy định trong điều lệ của các tổ chức đó và đó không phải là trách nhiệm pháp lý. Vì vậy, bài viết này chỉ bàn đến trách nhiệm kỷ luật của cán bộ, công chức, viên chức là những người làm việc trong các cơ quan nhà nước.

1. Khái niệm trách nhiệm kỷ luật

Có thể hiểu kỷ luật là hình thức trừng phạt thuộc quyền của một số cơ quan chính quyền và nhà chức trách hành chính đối với nhân viên dưới quyền mình, khi người đó phạm quy chế, kỷ luật công tác, hoặc phạm những khuyết điểm mang lại những hậu quả xấu cho cơ quan, tổ chức. Trách nhiệm kỷ luật là một trong những dạng  trách nhiệm pháp lý được đặt ra đối với cán bộ, công chức, viên chức khi cán bộ, công chức, viên chức có sai phạm trong việc thực hiện các nghĩa vụ, đạo đức và văn hóa giao tiếp trong thi hành công vụ; vi phạm quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng; thực hành tiết kiệm, chông lãng phí; bình đẳng giới; phòng, chống tệ nạn mại dâm và các quy định khác của pháp luật liên quan đến cán bộ, công chức viên chức làm việc trong các cơ quan nhà nước; khi cán bộ, công chức, viên chức vi phạm pháp luật bị Tòa án kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật, hay thực hiện những việc cán bộ, công chức không được làm quy định tại Luật cán bộ, công chức năm 2008 và các văn bản pháp luật khác; vi phạm việc thực hiện nghĩa vụ của viên chức và những việc viên chức không được làm quy định tại Luật viên chức năm 2010; vi phạm các nghĩa vụ khác cam kết trong hợp đồng làm việc đã ký kết với đơn vị sự nghiệp công lập. 

Trách nhiệm kỷ luật của cán bộ, công chức, viên chức có những đặc điểm sau:

- Trách nhiệm kỷ luật được đặt ra khi cán bộ, công chức, viên chức vi phạm pháp luật liên quan tới việc thực thi công vụ, nhiệm vụ hay có ảnh hưởng xấu tới công vụ, nhiệm vụ. Là một dạng trách nhiệm pháp lý cụ thể nên trách nhiệm kỷ luật chỉ được đặt ra khi có vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, không phải mọi hành vi vi phạm pháp luật đều dẫn đến trách nhiệm kỷ luật mà đó phải là hành vi liên quan tới việc thực thi công vụ, nhiệm vụ hoặc là có ảnh hưởng xấu tới công vụ, nhiệm vụ. Hành vi vi phạm pháp luật liên quan tới thi hành công vụ như: cung cấp giấy tờ pháp lý cho người không đủ điều kiện; không thực hiện nhiệm vụ chuyên môn được giao mà không có lý do chính đáng, gây ảnh hưởng đến công việc chung của cơ quan, tổ chức, đơn vị; có thái độ hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà đối với cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân trong thi hành công vụ. Hành vi vi phạm pháp luật không liên quan trực tiếp tới việc thực thi công vụ nhưng có ảnh hưởng xấu tới công vụ như: sử dụng giấy tờ không hợp pháp để được bổ nhiệm chức vụ (sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả...); sử dụng trái phép chất ma túy bị cơ quan công an thông báo về cơ quan, tổ chức, đơn vị nơi công chức đang công tác... Các hành vi vi phạm này đều ảnh hưởng tiêu cực tới quá trình thực hiện công vụ, năng lực, ý thức kỷ luật của cán bộ, công chức, viên chức hoặc hình ảnh của cán bộ, công chức, viên chức trong cái nhìn của nhân dân.

- Trách nhiệm kỷ luật là trách nhiệm pháp lý của cán bộ, công chức, viên chức trước Nhà nước. Do trách nhiệm kỷ luật luôn gắn với công vụ, nhiệm vụ nhà nước nên trách nhiệm kỷ luật cũng là trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức trước Nhà nước mà không phải là trách nhiệm trước các bên có liên quan. Việc cán bộ, công chức, viên chức chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm pháp luật mà mình thực hiện trước Nhà nước thể hiện rõ nét trong các hình thức kỷ luật mà cán bộ, công chức, viên chức bị áp dụng. Chẳng hạn, phê bình (khiển trách, cảnh cáo); buộc thôi việc, bãi nhiệm)...

- Trách nhiệm kỷ luật được truy cứu bởi người có thẩm quyền. Truy cứu trách nhiệm kỷ luật là hoạt động sử dụng quyền lực nhà nước do đó, hoạt động này phải được thực hiện bởi người có thẩm quyền. Đối với trách nhiệm hành chính, trách nhiệm hình sự, trách nhiệm dân sự, hoạt động của người có thẩm quyền truy cứu trách nhiệm thường có tính chuyên nghiệp và giữa người truy cứu với người bị truy cứu trách nhiệm không có quan hệ lệ thuộc về tổ chức. Trong khi đó, hoạt động truy cứu trách nhiệm kỷ luật không phải là hoạt động chuyên nghiệp của người có thẩm quyền mà đây chỉ là một phần của hoạt động quản lý mà người đó và thông thường người có thẩm quyền kỷ luật và người bị kỷ luật có mối quan hệ về tổ chức.

- Trách nhiệm kỷ luật được truy cứu theo những nguyên tắc, thủ tục pháp luật quy định. Cũng như các dạng trách nhiệm pháp lý khác, truy cứu trách nhiệm kỷ luật là việc các chủ thể có thẩm quyền áp dụng các biện pháp chế tài đối với cán bộ, công chức, viên chức vi phạm pháp luật. Việc áp dụng các biện pháp chế tài luôn ảnh hưởng bất lợi tới các quyền và lợi ích của người bị áp dụng. Do đó, các nguyên tắc, thủ tục truy cứu trách nhiệm kỷ luật được pháp luật quy định chặt chẽ để việc truy cứu trách nhiệm pháp lý nói chung, truy cứu trách nhiệm kỷ luật nói riêng luôn bảo đảm sự tương thích giữa tính chất, mức độ của hành vi vi phạm kỷ luật với biện pháp chế tài được áp dụng, không gây những tổn hại không cần thiết cho người bị truy cứu, đồng thời, bảo đảm tính trừng trị, răn đe của các biện pháp kỷ luật. Nêu việc kỷ luật không tuân theo thủ tục pháp luật quy định thì quyết định kỷ luật sẽ không có hiệu lực pháp lý.

2. Nguyên tắc xử lý kỷ luật

Trước khi Luật cán bộ, công chức năm 2008 có hiệu lực, do Pháp lệnh cán bộ, công chức năm 1998 được sửa đổi, bổ sung các năm 2000, 2003, không phân biệt cán bộ và công chức nên các vấn đề liên quan đến kỷ luật được quy định trong Pháp lệnh này đều áp dụng chung cho cả cán bộ và công chức. Tuy nhiên, do tính chất công việc, con đường hình thành cán bộ, công chức, viên chức không hoàn toàn giống nhau dẫn đến việc kỷ luật cũng không thể thực hiện giống nhau. Vì vậy, Nghị định số 35/2005/NĐ-CP ngày 17-3-2005 của Chính phủ về việc xử lý kỷ luật cán bộ, công chức dường như không áp dụng cho tất cả những người được gọi là cán bộ, công chức theo Pháp lệnh cán bộ, công chức năm 1998 được sửa đổi, bổ sung các năm 2000, 2003. Sau khi Luật cán bộ, công chức năm 2008 được ban hành, Chính phủ ban hành Nghị định số 34/2011/NĐ-CP ngày 17-5-2011 quy định về xử lý kỷ luật đối với công chức, và cho đến nay vẫn chưa có văn bản nào quy định cụ thể về kỷ luật cán bộ. Bên cạnh đó, Nghị định số 27/2012/NĐ-CP ngày 06-4-2012 của Chính phủ quy định về xử lý kỷ luật viên chức và trách nhiệm bồi thường, hoàn trả của viên chức chỉ quy định trách nhiệm kỷ luật đối với viên chức. Do đó, nguyên tắc kỷ luật được trình bày ở đây là về kỷ luật công chức, viên chức.

Việc xử lý kỷ luật công chức, viên chức phải tuân theo các nguyên tắc sau:

Một, xử lý kỷ luật phải khách quan, công bằng, nghiêm minh, đúng pháp luật. Đây là nguyên tắc chung của mọi hoạt động truy cứu trách nhiệm pháp lý thể hiện yêu cầu của Nhà nước đối với việc xử lý kỷ luật phải phản ánh sự đánh giá chính xác tính chất, mức đó của vi phạm pháp luật, trên cơ sở đó lựa chọn biện pháp chế tài thích hợp. Hơn nữa, trong xử lý kỷ luật, quan hệ giữa người có thẩm quyền kỷ luật và người bị kỷ luật thường là mối quan hệ lệ thuộc về tổ chức. Mối quan hệ này có thể ảnh hưởng đến hoạt động kỷ luật cả theo hướng có lợi hay bất lợi cho người vi phạm vì tình cảm cá nhân. Xử lý kỷ luật khách quan, công bằng, nghiêm minh đòi hỏi khi xử lý người có thẩm quyền phải đánh giá đầy đủ, toàn diện các yếu tố có liên quan đến vi phạm pháp luật, xử lý đúng pháp luật là quá trình tiến hành kỷ luật phải tuân theo các quy định của pháp luật về thẩm quyền xử lý kỷ luật, thủ tục kỷ luật, các nguyên tắc xử lý kỷ luật, thời hạn, thời hiệu kỷ luật... Trong đó, cũng cần chú ý thái độ tiếp thu, sửa chữa, chủ động khắc phục hậu quả của công chức, viên chức có hành vi vi phạm pháp luật được coi là tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ khi áp dụng hình thức kỷ luật. Khi xác định thời hạn xử lý kỷ luật thì lưu ý thời gian chưa xem xét xử lý kỷ luật là thời gian đang nghỉ hàng năm, nghỉ theo chế độ, nghỉ việc riêng được người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị cho phép; đang trong thời gian điều trị có xác nhận của cơ quan y tế có thẩm quyền; công chức nữ đang trong thời gian mang thai, nghỉ thai sản, đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi; đang bị tạm giữ, tạm giam chờ kết luận của cơ quan có thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử thì không tính vào thời hạn xử lý kỷ luật.

Hai, chỉ áp dụng một hình thức kỷ luật đối với một công chức trong một lần xử lý kỷ luật. Theo pháp luật hiện hành, có 6 hình thức kỷ luật đối với công chức. Mỗi hình thức được áp dụng đối với những hành vi vi phạm có tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội khác nhau. Trong trường hợp công chức thực hiện một hành vi vi phạm thì việc lựa chọn hình thức kỷ luật nào hoàn toàn phụ thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm và các tình tiết có liên quan như nhân thân của người vi phạm, hình thức lỗi... Trường hợp công chức thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật thì xác định hình thức kỷ luật tương ứng đối với từng hành vi nhưng chỉ áp dụng một hình thức kỷ luật, đó là hình thức kỷ luật nặng hơn một mức so với hình thức kỷ luật áp dụng đối với hành vi vi phạm nặng nhất (Điều 2 Nghị định số 34/2011/NĐ-CP). Nếu hình thức kỷ luật nặng nhất là buộc thôi việc thì hình thức kỷ luật áp dụng chung là buộc thôi việc. Trường hợp nhiều công chức cùng vi phạm pháp luật thì mỗi công chức sẽ bị kỷ luật bằng một hình thức kỷ luật phù hợp với tính chất, mức độ của hành vi mà mỗi công chức thực hiện. Việc xác định hình thức kỷ luật cũng như trường hợp chỉ một công chức vi phạm pháp luật.

Ba, áp dụng hình thức kỷ luật nặng hơn nếu phạm pháp luật trong thời gian đang thi hành quyết định kỷ luật. Theo đó, công chức đang trong thời gian thi hành quyết định kỷ luật mà tiếp tục vi phạm pháp luật,  nếu hành vi vi phạm mới tương ứng với hình thức kỷ luật nhẹ hơn hoặc bằng hình thức kỷ luật đang thi hành thì áp dụng hình thức kỷ luật nặng hơn một mức so với hình thức kỷ luật đang thi hành; nếu hành vi vi phạm mới tương ứng với hình thức kỷ luật nặng hơn so với hình thức kỷ luật đang thi hành thì áp dụng hình thức kỷ luật nặng hơn một mức so với hình thức kỷ luật áp dụng với hành vi vi phạm mới. Quyết định kỷ luật đang thi hành sẽ chấm dứt hiệu lực kể từ thời điểm quyết định kỷ luật đối với hành vi vi phạm mới có hiệu lực.

Bốn, thái độ tiếp thu sửa chữa, chủ động khắc phục hậu quả của viên chức có hành vi vi phạm pháp luật là yếu tố xem xét tăng nặng hoặc giảm nhẹ khi áp dụng hình thức kỷ luật (Điều 3 Nghị định số27/2012/NĐ-CP). Như vậy, khi xem xét kỷ luật viên chức, Hội đồng kỷ luật, người có thẩm quyền không chỉ căn cứ vào mức độ vi phạm, tính chất lỗi, nhân thân của người vi phạm pháp luật mà căn cứ cả vào thái độ của người vi phạm đối với hành vi, hậu quả của hành vi vi phạm pháp luật mà họ đã thực hiện, thái độ chủ động khắc phục giảm bớt hậu quả bất lợi hay bỏ mặc hậu quả do hành vi vi phạm gây ra để quyết định hình thức kỷ luật phù hợp.

Năm, không áp dụng hình thức xử phạt hành chính thay cho hình thức kỷ luật: Các hình thức xử phạt vi phạm hành chính được áp dụng đối với hành vi vi phạm hành chính bao gồm cảnh cáo, phạt tiền, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; và trục xuất. Các hành vi vi phạm hành chính nói chung không gắn với việc thực thi công vụ. Vì vậy, việc áp dụng các hình thức xử phạt vi phạm hành chính có mục đích trừng phạt và giáo dục người vi phạm và giáo dục chung để bảo đảm trật tự quản lý nhà nước nói chung. Trong khi đó, vi phạm kỷ luật luôn là hành vi liên quan đến việc thi hành công vụ hay ảnh hưởng xấu đến công vụ nên việc áp dụng các hình thức xử lý kỷ luật ngoài mục đích trừng phạt, giáo dục như các biện pháp chế tài khác còn có mục đích bảo đảm an toàn cho công vụ. Chính vì thế, nếu áp dụng hình thức xử phạt hành chính thay cho hình thức xử lý kỷ luật thì sẽ không đạt được mục đích bảo đảm an toàn cho công vụ mà Nhà nước hướng tới.

Sáu, cấm mọi hành vi xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm của công chức trong quá trình kỷ luật. Đây không chỉ là nguyên tắc riêng trong kỷ luật mà là nguyên tắc chung của mọi hoạt động truy cứu trách nhiệm pháp lý. Sở dĩ có nguyên tắc này, một là, dù thực hiện hành vi vi phạm pháp luật nào thì người vi phạm vẫn là một công dân, một con người nên những quyền cơ bản của công dân, của con người của người đó vẫn được pháp luật bảo vệ, bất cứ ai cũng không được xâm phạm một cách tùy tiện; hai là, việc truy cứu trách nhiệm pháp lý thể hiện thái độ của Nhà nước thông qua sự đánh giá về tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi vi phạm pháp luật đã được thực hiện. Tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi mà Nhà nước có những phản ứng (áp dụng các biện pháp chế tài) khác nhau. Việc áp dụng các biện pháp chế tài không được phép gây ra những tổn hại không cần thiết hay quá mức cần thiết cho người bị áp dụng cũng như cho xã hội nói chung. Những hành vi xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm của công chức hoàn toàn không nằm trong giới hạn các biện pháp cưỡng chế cần thiết áp dụng trong quá trình kỷ luật nên Nhà nước không cho phép áp dụng.        

Như vậy, trách nhiệm kỷ luật là một loại trách nhiệm pháp lý được áp dụng cho cán bộ, công chức, viên chức, những người thay mặt nhà nước thực hiện công vụ. Việc thực hiện trách nhiệm kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức nhà nước phải tuân theo các nguyên tắc cơ bản đảm bảo sự nghiêm minh, khách quan và kịp thời.

Đã xem 10497 lần

Đăng ký nhận email

Đăng ký email để có thể có được những cập nhật mới nhất về tải liệu được đăng tải trên website

Tập san đã phát hành